اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٢ - تفسير و جمعبندى

آلوده سرقت گردد؟ فرمود: ممكن است. عرض كردند «يا رَسُولَ اللَّه الْمُؤْمِنُ يَكْذِبُ؟ قالَ لا، ثُمَّ قَرَءَ هذِهِ الايَةَ؛ اى رسول خدا آيا مؤمن ممكن است دروغ بگويد؟ فرمود: نه، سپس آيه فوق را تلاوت فرمود». [١]

البته بايد توجه داشت كه ايمان داراى مراحلى است.

در دومين آيه مورد بحث با صراحت مى‌فرمايد: «خداوند كسى را كه دروغگو و كفران كننده است (هرگز) هدايت نمى‌كند». (انَّ اللَّهَ لايَهْدِى مَنْ هُوَ كاذِبٌ كَفَّارٌ).

و در سومين آيه مورد بحث مى‌خوانيم: خداوند كسى را كه اسراف كار و بسيار دروغگو است هدايت نمى‌كند (انَّ اللَّهَ لايَهْدِى مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ).

مى‌دانيم هدايت و ضلالت به دست خدا است، حتى پيامبر خدا هم اگر بخواهد كسى را هدايت كند، تا خدا اراده نكند نمى‌تواند هدايت كند «انَّكَ لاتَهْدِى مَنْ احْبَبْتَ وَلكِنَّ اللَّهَ يَهدِى مَنْ يَشاءُ؛ تو هر كس را دوست بدارى نمى‌توانى هدايت كنى ولى خداوند هر كس را بخواهد هدايت مى‌كند». [٢]

ولى اين بدان معنى نيست كه خداوند گروهى را به اجبار هدايت و گروهى را به اجبار گمراه كند، بعد گروه اول را در ميان نعمت‌هاى بهشتى غوطه ور سازد و گروه دوم را در آتش دوزخ فرو برد، كه اين نه با عقل و منطق سازگار است و نه با عدل الهى.

بلكه منظور اين است، هنگامى كه زمينه‌هاى هدايت و ضلالت از طريق اعمال خود مردم فراهم شود، خداوند هر كس را مطابق لياقت و شايستگى هايش پاداش مى‌دهد. دست گروهى را مى‌گيرد و به سرمنزل مقصود مى‌رساند، و لطف و عنايتش را از گروه دوم بر مى‌گيرد، تا سرگردان شوند، و هرگز به سرمنزل سعادت نرسند.

و از مهمترين امورى كه زمينه گمراهى را فراهم مى‌سازد، دروغ و اسراف و كفران‌

[١]. طبرسى در مجمع البيان، ابوالفتح رازى در تفسير روح الجنان و برسويى در روح البيان ذيل آيه مورد بحث.

[٢]. قصص، آيه ٥٦.