خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٨٩ - ٣/ ٢ زنهار از كنار نهادن خردورزى
شهر به [سزاى] گناهى كه مىكردند، عذابى از آسمان فرو خواهيم فرستاد، و از آن [شهر سوخته] براى مردمى كه مىانديشند؛ نشانهاى روشن باقى گذاشتيم».
اى هشام! خرد با دانش همراه است؛ پس خداوند فرمود: «و اين مَثَلْها را براى مردم مىزنيم؛ و [لى] جز دانشورانْ آنها را درنيابند».
اى هشام! پس خداوند كسانى را كه تعقّل نمىكنند، سرزنش كرده و فرموده است: «و چون به آنان گفته شود: «از آنچه خدا نازل كرده است، پيروى كنيد، مىگويند: نه، بلكه از چيزى كه پدران خود را بر آن يافتهايم، پيروى مىكنيم. آيا هر چند پدرانشان چيزى را درك نمىكرده و به راه صواب نمىرفتهاند [باز هم در خور پيروى هستند]؟»
و [خداوند] فرمود: «و مَثَل [دعوت كننده] كافران، مَثَل كسى است كه حيوانى را كه جز صدا و ندايى [مبهم، چيزى] نمىشنود، بانگ مىزند. [آرى،] كرند، لالاند، كورند [و] درنمىيابند»؛ و فرمود: «و برخى از آنان، كسانىاند كه به تو گوش فرا مىدهند. آيا تو كران را- هر چند درنيابند- شنوا خواهى كرد؟»
و [خداوند] فرمود: «آيا گمان دارى كه بيشترشان مىشنوند يا مىانديشند؟
آنان جز مانند ستوران نيستند، بلكه گمراهترند»؛ و فرمود: « [آنان، به صورت] دسته جمعى، جز در قريههايى كه داراى استحكاماتاند، يا از پشت ديوارها با شما نخواهند جنگيد. جنگشان ميان خودشان سخت است. آنان را متّحد مىپندارى؛ و [لى] دلهايشان پراكنده است؛ زيرا آنان مردمانىاند كه نمىانديشند»؛ و فرمود:
«و خود را فراموش مىكنيد، با اينكه شما كتاب [خدا] را مىخوانيد؟ آيا [هيچ] نمىانديشيد؟»
اى هشام! خداوند، بيشترى را سرزنش كرد و فرمود: «و اگر از بيشتر كسانى كه در [اين سر] زمين هستند، پيروى كنى، تو را از راه خدا گمراه مىكنند»؛ و فرمود:
«و اگر از آنها بپرسى چه كسى آسمانها و زمين را آفريده است، مسلّماً خواهند گفت: خدا. بگو: ستايشْ از آنِ خداست؛ ولى بيشترشان نمىدانند»؛ و فرمود: «و اگر از آنان بپرسى چه كسى از آسمان، آبى فرو فرستاده و زمين را پس از مرگش به وسيله آن زنده گردانيده است، حتماً خواهند گفت: خدا. بگو: ستايش از آنِ خداست، با اين همه، بيشترشان نمىانديشند».
اى هشام! سپس خداوند، كمى را ستود و فرمود: «و از بندگان من، اندكى سپاسگزارند»؛ و فرمود: «و اينها بسْ اندكاند»؛ و فرمود: «و مردى مؤمن از خاندان