خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٦١ - ٦/ ١ معناى جاهليت

از جهت جايگاه، و بدبخت‌ترين آنان از جهت آسايشگاه؛ به زير بار مهترى گرد نمى‌آمدند كه به آن پناه برند، و به زير سايه الفت و مهربانى‌يى كه بر عزّت و بزرگوارى آن، تكيه كنند. پس با حالات نگران و دستهاى مختلف و بسيارى پراكنده، در رنج سخت و جهل و نادانى، از قبيل زنده به گور كردن دختران و پرستيدن بتها و دورى جستن از خويشان و غارتگرى از هر راهى بودند. پس بنگريد به فرود آمدن نعمتهاى خداوند بر ايشان، هنگامى كه بر ايشان پيامبرى فرستاد، و آنها را فرمانبر شريعت او گردانيد، و بر دعوت او ايشان را گرد آورده، با هم مهربانشان ساخت كه چگونه نعمت و آسايش، بال بزرگوارى خود را به روى آنها گسترده، نهرهاى نعمت را براى آنان روان كرد و شريعت [او] آنها را در سودهاى پر بركت خود گرد آورد. پس غرق نعمت او شدند و از خرّمى زندگانى آن، خشنود گرديدند؛ زندگانى‌شان در سايه پادشاه غالب، برقرار شد و آنها را نيكويى حالشان در كنار بزرگوارى و غلبه جا داد.

كارها براى ايشان در سايه پادشاهى استوار آسان گرديد. پس ايشان، فرمان دهنده جهانيان و پادشاهان اطراف زمين بودند؛ مسلّط شدند بر كسانى كه بر آنها تسلّط داشتند، و فرمانها مى‌دادند بر آنها كه فرمانده بودند.

براى ايشان، نيزه‌اى انداخته و سنگى پرتاب نمى‌شد. آگاه باشيد! شما دستهايتان را از ريسمان طاعت و پيروى رهانيديد و در حصار خدا كه به اطراف شما كشيده شده بود، به وسيله حكم‌هاى جاهليت رخنه كرديد.

١١٤٥. فاطمه عليها السلام‌- در سخنرانى براى مسلمانها پس از رحلت پدر-: شما بر لب پرتگاه آتش بوديد و جرعه شير به آب آميخته، براى نوشندگان، و فرصتى براى فرصت‌جويان و شتابزدگان، و لگدمال ديگران بوديد؛ آبهاى آميخته به سرگين و ادرار شتران مى‌آشاميديد و پوست برّه غذايتان بود؛ خوار و پست بوديد و هراس داشتيد كه شما را از اطراف بربايند. پس خداوند تبارك و تعالى‌، شما را به واسطه پدرم محمد صلى الله عليه و آله نجات داد.