عبيد اللّه از چهره هاى درخشان تاريخ تشيّع ، از پيشتازان در تأليف و تدوين دانش ، كاتب على عليه السلام و از ياران خاصّ آن بزرگوار است . او در جنگ هاى جمل ، صِفّين و نهروان ، شركت داشت . شرح حال نگاران و رجاليان ، او را از آغازگران تأليف در فرهنگ اسلامى دانسته و از برخى آثار او ياد كرده اند ، از جمله كتاب هاى : قضايا أميرالمؤمنين و تسمية من شهد مع أمير المؤمنين عليه السلام الجمل و صفّين و النهروان من الصحابة رضى اللّه عنهم . [١] كتاب اخير ، نشان هوشمندى عبيد اللّه و درك استوار وى از وقايع و بيان كننده توجّه وى به ثبت و ضبط حوادث است . برادر او (على بن ابى رافع) نيز كاتب امام على عليه السلام بوده است .

٢٠

عثمان بن حُنَيف

عثمان بن حُنَيف بن واهب انصارى اَوسى ، برادر سهل بن حنيف ، از صحابيان پيامبر خدا و از انصار است . او در جنگ اُحد و جنگ هاى پس از آن ، حضور داشت و پس از رحلت پيامبر خدا ، يكى از دوازده نفرى است كه آشكارا نسبت به دگرگونى خلافت از مسير حق ، اعتراض كردند . عثمان بن حنيف به روزگار خلافت عمر ، مسئوليت اندازه گيرى زمين ها و تعيين خراج را به عهده داشت و به هنگام خلافت مولا عليه السلام فرماندار بصره بود . در فتنه جمل ، چون جمليان به بصره رسيدند ، او در آغاز با آنان جنگيد ؛ امّا چون آتش بس برقرار گرديد ، فتنه آفرينان شبانه بدو يورش بردند و با كشتن نگاهبانان

[١] گفتنى است كه استاد محمّد رضا حسينى جلالى ، اين كتاب ابن ابى رافع را بازسازى و منتشر كرده است (ر . ك : حوزه ، ش ٣٨ ، تراثنا ، ش ١٥) .