١٧٣.أنساب الأشراف ـ به نقل از ابن عبّاس ـ بود كه گردآورى زكات قُضاعه [١] را به حَكَم بن ابى عاص [عمويش] سپرد . زكات گردآورى شده به سيصد هزار درهم رسيد و چون آنها را آورد ، عثمان ، همه را به او بخشيد . [٢]

١٧٤.تاريخ أبى الفداء : عثمان ، فَدَك [٣] را به مروان بن حكم داد ، در حالى كه آن ، صدقه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بود كه چون فاطمه عليها السلام به عنوان ميراث ، مطالبه اش كرد ، ابو بكر از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت كرد كه : «ما پيامبران ، آنچه را بر جاى مى نهيم ، صدقه است ، نه ارث» . فدك ، پيوسته در دست مروان و پسرانش بود ، تا آن كه عمر بن عبد العزيز ، خليفه شد و آن را از تصرف كنندگانش گرفت و صدقه اش گردانْد . [٤]

١٧٥.المعارف ، ابن قتيبه : پيامبر خدا ، مَهزور (جايگاه بازار مدينه) را صدقه اى براى مسلمانان قرار داد ؛ ولى عثمان ، آن را به حارث بن حكم ، برادر مروان بن حكم ، داد و فدك را نيز به مروان بخشيد كه آن نيز صدقه پيامبر خدا بود . [٥]

١٧٦.تاريخ اليعقوبى : عثمان ، دخترش را به همسرى عبد اللّه بن خالد بن اُسَيد در آورد و فرمان داد تا ششصد هزار درهم به او بدهند و به عبد اللّه بن عامر [ والى خود در بصره ]نوشت كه آن را از بيت المال بصره به او بدهد . [٦]

[١] قضاعه، نام قبيله اى در يمن است (تاج العروس: ماده «قضع»).[٢] أنساب الأشراف : ج٦ ص١٣٧ .[٣] فدك ، آبادى اى در حجاز با فاصله سه روز راه از مدينه است كه براى يهوديان بود و پس از فتح خيبر ، خداوند در دل هاى صاحبانش هراس افكند و بر سر نصف محصول آن با پيامبر صلى الله عليه و آله مصالحه كردند و پيامبر صلى الله عليه و آله پذيرفت و به او اختصاص يافت ؛ چون آن را با جنگ نگرفته بود . پيامبر صلى الله عليه و آله آن را به جگر گوشه اش فاطمه عليها السلام بخشيد و سپس ابو بكر ، آن را از او گرفت (معجم البلدان : ج ٤ ص ٢٣٨) .[٤] تاريخ أبى الفداء : ج ١ ص ١٦٩ .[٥] المعارف ، ابن قتيبة : ص ١٩٥ ، العقد الفريد : ج ٣ ص ٢٩١ ، شرح نهج البلاغة : ج ١ ص ١٩٨ كلاهما نحوه .[٦] تاريخ اليعقوبى : ج٢ ص١٦٨ .