گزيده دانش نامه اميرالمؤمنين عليه السلام - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٤٨٧
٣ / ٣
حركت مارقين به سوى نهروان
الف ـ آغازِ گسستگى در سپاه امام عليه السلام
٤٥٨.تاريخ الطبرى ـ به نقل از زُهْرى ـ: آن گاه كه داوران ، به داورى گماشته شدند ، اهل صِفّين پراكنده شدند ... پس چون على عليه السلام بازگشت ، حروريّه مخالفت و خروج كردند ـ و اين نخستين نشانه اى بود كه [ از سرپيچى آنان] ظهور يافت ـ . پس به وى اعلام جنگ نمودند و مايه مخالفتشان با وى اين بود كه او بنى آدم را در حكم خداى عز و جل به داورى گماشت ؛ و گفتند : «حكم ، تنها از آنِ خداى منزّه است!» و [ بر اين باور ]جنگيدند . [١]
ب ـ روانه كردن عبد اللّه بن عبّاس به سوى خوارج
٤٥٩.امام على عليه السلام ـ برگرفته سفارش او به عبد اللّه بن عبّاس ، آن گاه: با آنان ، به قرآنْ در نياويز ، كه قرآن [ معانى مختلف را ]در بردارد و وجه ها[ ى گوناگون ]را تاب مى آورد ؛ تو مى گويى و آنان هم مى گويند [ و هر دو به قرآن ، استدلال مى كنيد ، بى آن كه سود دهد] ؛ ليكن با آنان به سنّت استدلال كن ، كه ايشان از آن گريزى ندارند . [٢]
ج ـ حركت امام عليه السلام به سوى حَروراء و توبه گروهى از خوارج
٤٦٠.الفتوح ـ پس از بيانِ بازگشت عبد اللّه بن عبّاس از حروراء: على عليه السلام همراه صد مرد از يارانش ، به سوى خوارج مَركَب راند تا در حروراء به ايشان رسيد . چون اين خبر به خوارج رسيد ، عبد اللّه بن كَوّاء ، همراه صد مرد از يارانش مَركَب راند تا مقابل على عليه السلام ايستاد .
[١] تاريخ الطبرى : ج٥ ص٥٧ .[٢] الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن وَصِيَّتِهِ لِعَبدِ اللّه ِ بنِ العَبّاسِ لَمّا بَعَثَهُ لِلاِحتِجاجِ عَلَى الخَوارِجِ ـ : لا تُخاصِمهُم بِالقُرآنِ ؛ فَإِنَّ القُرآنَ حَمّالٌ ذو وُجوهٍ ؛ تَقولُ ويَقولونَ ، ولكِن حاجِجهُم بِالسُّنَّةِ ، فَإِنَّهُم لَن يَجِدوا عَنها مَحيصا (نهج البلاغة : نامه ٧٧) .