زمان وقوع جنگ نَهرَوان به طور دقيق معلوم نيست . برخى از تاريخنگاران ، زمان وقوع آن را سال ٣٨ هجرى و بعضى سال ٣٧ هجرى و دسته اى هم سال ٣٩ هجرى دانسته اند . به نظر مى رسد كه رأى نخست به صحّت نزديك تر باشد . بسيارى از سيره نگاران ، يا چنان كه طبرى گفته : بيشينه ايشان ، بر همين قول اند . از اين گذشته ، جُستار دقيق در سير وقايع دوران حكومت امام على عليه السلام نيز اين رأى را تأييد مى كند . و امّا ماهِ وقوع نبرد نهروان ؛ بيشينه تاريخنگاران از آن ياد ننموده اند ؛ ليكن برخى از ايشان اشاره كرده اند كه اين نبرد در ماه صفر سال ٣٨ هجرى رخ داد و بعضى تاريخ وقوع آن را ماه شعبان همان سال دانسته اند . به نظر مى رسد قول نخستْ درست است ، يعنى ماه صفر سال ٣٨ هجرى ؛ زيرا زمان داورى به ماه رمضان نهاده شده بود و از آن پس ، امام عليه السلام سپاهى را تجهيز كرده ، به جانب شام روانه ساخته بود كه در اين ميان ، با سركشى خوارج رويارو گشت . اين نبرد ، بسيار كم پاييد و چيزى نگذشت كه آتشِ آن خاموش شد .

ب ـ مكان جنگ

نبرد نهروان در [ جايى به نام] «نهروان» رخ داد كه منطقه اى گسترده ميان بغداد و واسط بود و از در چهار فرسخى شرق بغداد قرار داشت .

ج ـ شمارِ شركت كنندگان در جنگ

سپاه امام على عليه السلام بيش از ٦٨ هزار تن را شامل مى شد ؛ و اين از آن روى بود كه امام عليه السلام براى جنگ با شاميان آماده شده بود ، نه براى نبردِ با خوارج . سپاه خوارج هم مشتمل بر چهار هزار يا دو هزار و هشتصد تن بود .

٤٥٧.تاريخ الطبرى ـ به نقل از أبى سَلَمه زُهْرى ، در بيان باقى ماند: ايشان چهار هزار تن بودند . شمار باقى مانده آنان با عبداللّه بن وهب ، دو هزار و هشتصد تن بود . [١]

[١] تاريخ الطبرى : ج٥ ص٨٦ .