اين نامگذارى ريشه اى قرآنى دارد ، آن جا كه خداوند ـ تعالى ـ مى فرمايد : «و اگر دو گروه از مؤمنان با يكديگر به جنگ برخاستند ، ميانشان آشتى افكنيد . و اگر يك گروه بر ديگرى تعدّى كرد ، با آن كه تعدّى مى كند ، بجنگيد تا به فرمان خدا باز گردد . پس اگر باز گشت ، ميانشان صلحى عادلانه برقرار كنيد و عدالت ورزيد ، كه خدا عادلان را دوست مى دارد» . [١] آنچه در اين زمينه شايانِ توجّه است ، آن كه سه عنوان نخست ، ويژه نهروانيان است ؛ امّا دو لقب خوارج و بُغات ، ويژه آنان نيست و درباره ناكثين (اصحاب جمل) و قاسطين (معاويه و يارانش) و نيز هر كس از امامِ عادل سرپيچد ، به كار مى رود .

ب ـ خبر پيامبر صلى الله عليه و آله درباره خوارج

٤٥١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ دربـاره حَـروريّه ـ : از اسـلام تجاوز مى كنند ، همانند درگذشتنِ تير از هدف . [٢]

٤٥٢.صحيح مسلم ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله از گروهى ياد آورد كه در امّت او از مردم كناره مى گيرند و نشانه ظاهرى شان سر تراشيدن است . ايشان بدترينِ مردم (يا از بدترينِ مردم) هستند و نزديك ترينِ دو گروه به حق ، آنان را مى كُشد . [٣]

٤٥٣.صحيح البخارى ـ به نقل از يسير بن عمرو ـ: به سهل بن حُنَيف گفتم : آيا شنيدى كه پيامبر صلى الله عليه و آله درباره خوارج سخنى بگويد؟ گفت: شنيدم در حالى كه به سوى عراق اشاره مى كرد، فرمود:«از آن جا گروهى برون مى آيند كه قرآن را مى خوانند و [ امّا خواندن قرآن] از تَرقُوه شان [٤] فراتر نمى رود و از اسلام تجاوز مى كنند ، همانند درگذشتنِ تير از هدف» . [٥]

[١] مجمع البحرين : ج ١ ص ٥٠٢ «خرج» .[٢] رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ فِي الحَرَورِيَّةِ ـ : يَمرُقونَ مِنَ الإِسلامِ مُروقَ السَّهمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ (صحيح البخارى : ج٦ ص٢٥٤٠ ح٦٥٣٣) .[٣] صحيح مسلم : ج٢ ص٧٤٥ ح١٤٩ .[٤] يك جفت استخوان بالايى قفسه سينه .[٥] صحيح البخارى : ج٦ ص٢٥٤١ ح٦٥٣٥ .