٤٥٤.شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد : شنيدم كه نقيب ، ابو زيد يحيى بن زيد علوى بصرى مى گويد : گويى شعر ابو تمّام ، در باره محمّد بن حميد طايى ، جز در باره امام حسين عليه السلام سروده نشده است كه : {٠ از سر گذراندن مرگ ، آسان بود امّا تلخى و خشونت [دشمنان] ، آن را به وى باز گرداند . ٠} {٠ و نيز جان غيرتمند و ستم ناپذير [حسين] كه پذيرش ظلم را از بيم مرگ ، كفر و حتّى بالاتر مى بيند . ٠} {٠ و بدين سان ، پا در چشمه جوشان مرگ فرو برد و به آن گفت : از زير پنجه تو برانگيخته مى شوم . ٠} {٠ و رداى مرگ سرخ پوشيد و شب نيامده ، ديباى سبز [بهشتى] به تن نمود . ٠}

٤٥٥.التبصرة : امام حسين عليه السلام به سوى مردم حركت كرد ؛ زيرا ديد كه آيين اسلام ، كنار نهاده شده است . او در بر پا ساختن پايه هايى كه نيايَش صلى الله عليه و آله تأسيس نمود ، كوشيد و چون دشمنانش گِرد آمده ، او را محاصره كردند ، فرمود : «بگذاريد باز گردم» . گفتند : نه . حكم ابن زياد را بپذير . امّا او كشته شدن را بر خوارى ترجيح داد و جان هاى عزّتمند ، چنين اند : {٠ كرامت نفس من ، پستى را بر من برنمى تابد تا به جاى رضايت [خدا] ، دنبال لقمه نانى و جرعه آبى باشد . ٠} {٠ در طلب والايى است كه فراز و فرود مى آيم و ييلاق و قشلاق من ، به گِرد مجد و شرافت است ٠} {٠ همّتم چنان در اوج است كه هيچ نگاهى به آن نمى رسد مگر آن كه از محال در گذرد ٠} {٠ با من مباد جانى كه چون به جانبازى همّت بگمارم ، از من پيروى نكند . ٠}

٤٥٦.تذكرة الخواصّ : جدّم (ابن جوزى) در كتاب التبصرة چنين نوشته است : حسين عليه السلام به سوى مردم حركت كرد ؛ زيرا مى ديد كه دين ، نابود شده است . پس در برافراشتن بنيان و پايه هاى آن كوشيد . هنگامى هم كه او را محاصره كردند و به او گفتند : حُكم ابن زياد را [هر چه باشد ]بپذير ، فرمود : «چنين نمى كنم» و شهادت را بر ذلّت ، ترجيح داد . جان هاى عزّتمند و غيرتمند ، چنين هستند . سپس جدّم (مؤلّف التبصرة) سروده هاى زير را آورده است : {٠ و هنگامى كه بقيّه زندگى را همراه ذلّت ديدند و عزّت مرگ را دست يافتنى ديدند ، ٠} {٠ از لذّت همراه با ذلّت زندگى ، دست شُستند و چنان مُردند كه سرزنشى بر آنان نباشد . ٠} {٠ و شگفت نيست اگر بر شير ، چيره شوند سگان دشمن ، از عرب و عجم . ٠} {٠ كه سلاح «وحشى» به «حمزه» جام شهادت نوشاند و على را شمشير ابن ملجم ، به شهادت رساند . ٠}