٣٤٩.كنز الفوائد ـ به نقل از شَعبى ـ: در واسط [١] بودم . روز عيد قربان بود و نماز را به امامت حَجّاج خواندم . او خطبه اى رسا خواند و چون باز گشت ، پيكش نزد من آمد . به حضور حَجّاج رسيدم و او را بى قرار يافتم . گفت : اى شعبى ! امروز ، روز عيد قربان است و مى خواهم در آن ، مردى از عراقيان را قربانى كنم ... . سپس گفت : پيرمرد را به حضور بياوريد . او را آوردند . ديدم كه يحيى بن يَعمُر است . بسيار ناراحت شدم و با خود گفتم : يحيى چه خواهد گفت ـ كه هر چه بگويد ، موجب قتلش خواهد شد ـ ؟! حَجّاج به او گفت : تو ادّعا مى كنى كه بزرگِ عراقيان هستى؟ يحيى گفت : من فقيهى از فقيهان عراقم . حَجّاج گفت : از كدام دانشت ، ادّعا مى كنى كه حسن و حسين ، از ذريّه پيامبر خدا هستند؟ يحيى گفت : من اين را ادّعا نمى كنم ؛ بلكه به حق مى گويم . حَجّاج گفت : بر اساس چه حقّى؟ گفت : بر اساس كتاب خداى عز و جل . حَجّاج به من نگريست و گفت : آنچه را مى گويد ، بشنو . اين ، چيزى است كه تا كنون از او نشنيده ام . آيا تو مى دانى كه از [كجاى] كتاب خداى عز و جل [استفاده مى شود ]حسن و حسين از ذريّه محمّد ، پيامبر خدا ، هستند ؟ من شروع به انديشيدن كردم ؛ امّا چيزى از قرآن نيافتم كه بر اين مطلب ، دلالت كند . حَجّاج نيز مدّت طولانى انديشيد و سپس به يحيى گفت : شايد مراد تو سخن خداى عز و جل باشد كه فرمود : «هر كس پس از آگاهىِ رسيده به تو ، در باره او (مسيح) با تو احتجاج كرد ، بگو : بياييد ما پسرانمان و پسرانتان را ، و زنانمان و زنانتان را ، و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم و سپس ، مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان نهيم» و پيامبر خدا ، براى مباهله بيرون آمد ، در حالى كه على و فاطمه و حسن و حسين با او بودند؟ گويى شادمانى را به قلبم هديه دادند و با خود گفتم : يحيى ، رها شد . آخر ، حَجّاج ، حافظ قرآن بود . يحيى به او گفت : به خدا سوگند ، اين آيه ، حجّتى رسا در اين باره است ؛ امّا دليل من ، اين آيه نيست . حَجّاج ، رخساره اش زرد شد و مدّتى دراز به فكر فرو رفت و سپس سرش را به سوى يحيى ، بلند كرد و گفت : اگر آيه ديگرى را از كتاب خدا براى دلالت بر اين مطلب بياورى ، ده هزار درهم مى گيرى و اگر نياورى ، خونت بر من حلال است! يحيى پذيرفت . سخن يحيى ، اندوهگينم كرد و [با خود] گفتم : در همان آيه كه حَجّاج از قرآن برگرفته بود ، دليل سخن يحيى بود و يحيى مى توانست حَجّاج را با اين ادّعا كه او پيش تر ، آن را مى دانسته ، خشنود سازد و از دستش رها شود . پس چرا سخنش را رد كرد و [دوباره] او را ساكت نمود؟ حال اگر يحيى ، آيه اى براى حَجّاج بياورد ، بيم آن مى رود كه حَجّاج ، سخنى بگويد و دليل او را باطل كند تا يحيى نتواند ادّعا كند كه چيزى مى دانسته كه حَجّاج ، نمى دانسته است . يحيى به حَجّاج گفت : در سخن خداى عز و جل : «و از ذريّه او داوود و سليمان» ، مقصود از «ذريّه» ، چه كسى است؟ حَجّاج گفت : ابراهيم . يحيى گفت : پس داوود و سليمان ، از ذريّه ابراهيم هستند؟ حَجّاج گفت : آرى . يحيى گفت : پس از اين ، خداوند ، به چه كس ديگرى تصريح كرده كه ذريّه او هستند؟ حَجّاج قرائت كرد : «و ايّوب و يوسف و موسى و هارون ؛ و چنين ، نيكوكاران را پاداش مى دهيم» . يحيى گفت : و ديگر چه كسى؟ گفت : «و زكريّا و يحيى و عيسى» . يحيى گفت : و عيسى كه پدر ندارد ، از چه طريقى ذريّه ابراهيم است؟ حَجّاج گفت : از طريق مادرش مريم . يحيى گفت : كدام يك نزديك ترند : مريم به ابراهيم ، يا فاطمه به محمّد؟ عيسى به ابراهيم ، يا حسن و حسين به پيامبر خدا؟ گويى سنگ بر دهان حَجّاج نهادند ! پس گفت : آزادش كنيد . خدا رويش را زشت كند! به او ده هزار درهم بدهيد . خداوند ، در آن دِرهم ها ، بركتش ندهد! . . . . و هماره ، حَجّاج ، در آنچه يحيى بن يَعمُر به آن احتجاج كرده بود ، انديشناك بود .

[١] واسط ، شهرى ساخته حَجّاج بن يوسف ثقفى ، ميان كوفه و بصره است و از اين رو ، واسط (ميانه) ناميده شد .