دانشنامه عقايد اسلامي - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١٧٥
بر اساس اين جهان بينى، قرآن كريم ، مكرّر يادآور مى شود كه درك ابتدايى و سطحىِ عقل، ملاك تشخيص خير و شر نيست : «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْـئاً وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَيْـئاً وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ . [١] بر شما كارزارْ واجب شده است ، در حالى كه براى شما ناگوار است . و بسا چيزى را خوش نمى داريد و آن براى شما خوب است ، و بسا چيزى را دوست مى داريد و آن براى شما بد است ، و خدا مى داند و شما نمى دانيد» . نيز مى فرمايد : «وَلَـلـءِن قُتِلْتُمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أَوْمُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُونَ . [٢] و اگر در راه خدا كشته شويد يا بميريد ، قطعا آمرزش خدا و رحمت او از [ همه ] آنچه [ كافران ]جمع مى كنند ، بهتر است» . در اين آيات، جنگيدن در راه خدا و كشته شدن در اين راه، «خير» معرّفى شده اند ، در حالى كه در نظر ابتدايىِ عقل ، شر محسوب مى شوند . همچنين در آيه نخست ، به يك اصل كلّىِ عقلى اشاره شده است كه : درك ابتدايى عقل ، نمى تواند ملاك تشخيص خير و شر و سودمند يا زيانبار بودن چيزى باشد . از همين روست كه كشته شدن در راه خدا ـ كه در نظر ابتدايى عقل ، شر محسوب مى شود ـ ، با عنايت به پيامدهاى آن ، در واقع ، نه تنها شر نيست ، بلكه خير محض است . به عكس، ثروت فراوان از نظر قرآن كريم ، براى رفاه زدگان و استثمارگران ، شر و مايه بدبختى است، در صورتى كه از نظر مردم كوتاه فكر و درك ابتدايى عقل ، مايه خوش بختى است و خير محسوب مى گردد:
[١] بقره : آيه ٢١٦ .[٢] آل عمران : آيه ١٥٧ .