ولايت در قرآن - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩٤
باطلگرا، سُست شدند، بهتوطئهها روىآوردند، و شكستخوردند؟ و سرانجام چرا خواص و آگاهان جامعه، منحرف گشتند و عوام را بهدنبال خود به سقوط و شكست كشاندند؟
تفاوت انسانها پس از مطالعه دقيق زندگى اجتماعى انسانها ولايت در قرآن ١٠٢ علل خيانت خواص ص : ١٠٢ و تحوّلات سياسى پديد آمده در جوامع بشرى به اين نتيجه مىرسيم كه انسانها در فكر، تشخيص و ارزيابى مسائل و نتيجهگيرى نسبت به تحوّلات اجتماعى، سياسى باهم تفاوتهاى فراوانى دارند؛ گوناگون مىانديشند، متفاوت ارزيابى مىكنند، و در بسيارى از مسائل و مباحث وحدت نظر ندارند. زيرا فكر و انديشه و قدرت تعقّل و ميزان آگاهى انسانها فرق مىكند يكى بر گنبد مينا نشيند و آن ديگرى زير پاى خود نبيند.
يكى سرآمد همه استعدادها، دانشها، خلّاقيّتهاست و ديگرى از فراگيرى خواندن و نوشتن نيز عاجز است.
يكى در مسائل عميق سياسى برتر از ديگران درك مىكند و ديگرى مسائل ابتدايى سياست را نمىداند و مىدانيم كه تفاوتها در پيدايش عوام و خواص نقش دارد تفاوت در استعدادها، انديشهها، تفاوت در توانائيهاى علمى، فكرى، پژوهشى، تفاوت در درك و فهميدن و توان پذيرش واقعيّتها، همين تفاوتها عامل پيشرفت برخى و عقبماندگى بسيارى ديگر است كه نمىتوانند راه علم و دانش را پىگير باشند.
اينجاست كه گروهى كه در اين زمينهها برجستگى پيدا مىكنند به نام «خواص» و بسيارى كه از جنبههاى ياد شده نتوانستند خود را به مرزهاى دانش بشرى يا محدودههاى مشخّص سياسى، اجتماعى برسانند به نام «عوام» مطرح شدهاند.
طبيعى است كه عوام جامعه از خواص متأثر مىشوند، دستورالعمل مىگيرند، و راه و رسم زندگى خود را چونان خواص سازماندهى مىنمايند.
تأثيربخشى خواص در عوام با وجود علل و عوامل فراوان تفاوتها از آغاز زندگى انسان تاكنون، همه انسانها