ولايت و ولىّ‌ موضوع ولايت در طول چهارده قرن گذشته و بخصوص در قرن حاضر انديشه صاحبنظران را به خود معطوف داشته است. عظمت موضوع به حدّى است كه هر چه پيرامون آن كار شود، باز هم جاى تلاش علمى براى آن باقى است.
بسيارى از صاحبنظران در تبيين اين واژه تعبيرات سرپرستى، حكومت، امامت، رهبرى زمام امور را در دست گرفتن و نيز دوستى و محبّت را به كار برده‌اند. اين واژه با مشتقّاتش بيش از ٢٢٧ بار در قرآن كريم (عبدالباقى، ١٣٦٤ ق) و بيش از ١٤٩ بار در نهج‌البلاغه شريف (دشتى و محمّدى ١٣٦٣ ش) آمده است. در عصر حاضر كه امام خمينى قدس سره در جهت عينيت بخشيدن به حاكميّت نظام ولايى با تشكيل نظام مقدس جمهورى اسلامى، گامهاى اساسى را برداشتند مطالعات و بررسى پيرامون موضوع ولايت فقيه بسيار گسترش و تعميق يافته جنبه‌هاى نظرى و عملى آن همچنان مورد بحث و مداقّه صاحبنظران قرار گرفته و در اين زمينه آثار متعددى نگاشته شده است.
بنابراين، با اين فرض كه پيرامون ولايت و ولىّ پيش از اين صاحبنظران مطالب بسيارى نگاشته‌اند و نيز در پاسخگويى به شش محور ديگر مطرح شده از سوى اين كنگره نسبت به موضوع ولايت در قرآن، اهميت و عظمت ولايت به‌عنوان ارزنده‌ترين نعمت الهى و اكمال دين، جايگاه ولايت در عصر غيبت و صفات و ويژگيهاى ولىّ امر، دست آوردهاى نظام ولايى و نيز آسيب پذيريها و آفات نظام الهى به قدر مبسوط بحث خواهد شد. بنابراين در اينجا به همين نكته بسنده مى‌كنيم كه منظور ما از ولايت در اين مقاله همان امامت، سرپرستى امّت، حكومت يا رهبرى انسانها است كه در عصر حضور بر عهده پيامبر صلى الله عليه و آله و جانشينان او يعنى امامان معصوم عليهم السلام و در عصر غيبت كبرى بر عهده كسانى است كه واجد شرايط رهبرى هستند و از سوى امامان عليهم السلام به نصب عام بر اين منصب گمارده شده‌اند كه در حال حاضر و پس از امام خمينى قدس سره اين رسالت برعهده حضرت آيةا ... خامنه‌اى دام‌ظلّه العالى قرار دارد.
اينك به بحث پيرامون ركن اصلى ديگر موضوع بحث مى‌پردازيم.