پس ولايتى كه در قرآن كريم مطرح است به همان معناى ساده لغوى آن نيست تا از مقوله اضافه متوافقةالطرفين باشد، و در نتيجه اگر خدا به كسى نزديك بود او هم به همان نسبت به خدا نزديك باشد. زيرا اين چنين روابط طرفينى تنها در اضافه‌هاى اعتبارى است نه در اضافه‌هاى واقعى قرآنى، كه از نوع اضافه اشراقى است. يعنى وقتى كه در اثر ايمان و عبادت و تقوا، دل بنده مؤمن متقى به نور ايمان روشن شد آنگاه است كه ذات اقدس الهى بر دل مؤمن متقى تجلى مى‌كند، و در اثر اين اشراق درون، انسان مؤمن تحت ولايت الهى درآمده، به او نزديك مى‌شود. «١» انواع ولايت در قرآن «٢» از بررسى آيات مربوط به ولايت بدست مى‌آيد كه ولايت در قرآن در يك تقسيم كلى بر دو قسم است: ولاء مثبت و ولاء منفى. يعنى از سويى مسلمانان، بنا به دستور قرآن موظفند از نوعى ولايت دورى گزينند، و از سوى ديگر مأموريت دارند ولاء و ولايت (بلكه ولايتهاى) ديگرى را پذيرا بوده، و به آن اهتمام ورزند.
ولاء اثباتى خود بر دو قسم است: ولاء اثباتى عام و ولاء اثباتى خاص. ولاء اثباتى خاص نيز داراى اقسامى است: ولاء تصرف يا ولايت تكوينى خاص، ولايت تكوينى اخص، ولاء امامت، ولايت تشريعى، ولاء قضا و داورى، و ولاء زعامت و رهبرى. به اختصار و در حد اقتضاى اين مقاله به بيان هر يك از اقسام مزبور مى‌پردازيم. «٣»