شدند، و فرقه واقفيّه را بوجود آوردند، و امامت حضرت على بن موسى الرضا عليه السلام را انكار كردند و براى اينكه اموال و سهم امام‌هاى فراهم آمده را خود مصرف كنند. تداوم امامت را زير سؤال بردند؟
چرا جعفر كذّاب، فرزند امام هادى عليه السلام، و برادر امام عسگرى عليه السلام و عموى امام زمان (عج) براى رسيدن به قدرت، همه واقعيّت‌ها را يكجا فراموش كرد، و با دولت استبداد همكارى نمود؟
اگر جهل و نادانى علل گمراهى انسان است، آنان كه از علم و آگاهى لازمى برخوردار بودند.
اگر شناخت در تداوم ايمان لازم است، آنان‌كه داراى شناخت كافى بودند در خانه پيامبر صلى الله عليه و آله بزرگ شدند، در مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله و پاى منبر وعظ و خطابه آن‌حضرت روزگار گذراندند.
چرا پندها و هشدارها دگرگونشان نساخت؟ چرا در تداوم راه سُست شده و منحرف گرديدند؟
و بار گناهان ميليون ميليون انسانهاى به انحراف كشيده را بر دوش كشيدند؟ با توجّه به درد دلهاى امام على عليه السلام در نهج‌البلاغه علل و عوامل انحراف و خيانت خواص را مى‌شود در موارد زير خلاصه كرد.
١- هَواپرستى‌ امام على عليه السلام در خطبه ٥٠ فرمود:
«انّما بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ اهْواءٌ تُتَّبَع، وَ احْكامٌ تُبْتَدَع» همانا آغاز پيدايش فتنه‌ها، هواپرستى و بدعت‌گزارى در دين است.
طلحه و زبير، هر چه خواستند از حكومت‌هاى گذشته گرفتند، زبير چهار همسر داشت و در كوفه و بصره و مدينه دهها خانه و باغ داشت، از موقعيّت اجتماعى بالائى برخوردار بود، و پس از مرگش به هر يك از همسرانش ٠٠٠، ٢٠٠، ١ دينار سهم‌الارث رسيده بود، و كل دارائى او در لحظه مرگ ٠٠٠، ٢٠٠، ٥٠ دينار بود. «١» چنين شخصى با