٣- مريض‌ها؛ ٤- از كار افتاده ها؛ مثل پيران فرتوت؛ ٥- كسانى كه توانايى مالى براى هزينه جهاد ندارند (هنگامى كه هزينه جهاد را خود افراد تهيه مى‌كردند)
يادآورى: افرادى كه تكليف ندارند (مثل بچه‌ها و ديوانه‌ها) نيز از اين حكم مستثنى هستند و همچنين فقها با استناد به روايات، زنان را از جهاد ابتدايى معذور مى‌دانند. «١» انگيزه‌هاى تخلّف‌ انگيزه‌هايى كه موجب تخلّف مى‌شود مشابه همان انگيزه‌هاى فرار است. در اينجا برخى موارد را به اجمال مورد اشاره قرار مى‌دهيم.
١- سستى ايمان: قرآن كريم مجاهدان با مال و جان را اهل ايمان و تقوا معرّفى كرده و افرادى را كه در پى كسب اجازه براى ترك جهاد هستند برى از ايمان و اهل شك و ترديد معرفى مى‌كند.
«إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَايُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ» «٢» تنها كسانى از تو اجازه مى‌خواهند [به جهاد نروند] كه به خدا و روز بازپسين ايمان ندارند و دل‌هايشان به شك افتاده و در شك خود سرگردانند.
٢- دنياگرايى و تن‌پرورى:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الآخِرَةِ ...» «٣»