درس اول: جهاد و دفاع‌ واژه جهاد از ريشه «جُهْد» به معنى توان، طاقت و كوشش و يا از ريشه «جَهْد» به معنى مشقّت و رنج، گرفته شده است. راغب مى‌گويد: «الْجَهادُ إسْتِفْراغُ الْوُسْعِ فى‌ مُدافَعَةِالْعَدُوِّ» «١» جهاد نهايت كوشش در مقابله با دشمن است. و شايد در معنى جهاد هر دو ريشه منظور باشد، يعنى به كار بردن حداكثر توان و كوشش همراه با تحمّل رنج و مشقّت در روياروئى با دشمن.
در اصطلاح دينى، جهاد معنى گسترده‌اى دارد و شامل هر نوع تلاش و مبارزه با هر وسيله و سلاحى در برابر هر دشمنى مى‌گردد؛ حتى مصداق كامل آن، «جهاد با نفس» به شمار مى‌آيد. البته در اصطلاح فقهى به معنى «كارزار نمودن و ايثار جان و مال در مقابل دشمنان دين كه مانع اعتلاى اسلام و اقامه احكام الهى مى‌شوند.» آمده است. و جهاد به اين معنى به جهاد ابتدايى و جهاد دفاعى تقسيم شده كه خصوصيّات و شرائط هر كدام در مباحث آينده روشن خواهد شد.
دفاع، يعنى واكنش و عكس‌العملى كه هر موجودى در مقابل هجوم يا تهديد و خطرى كه متوجّه او شده است، بروز مى‌دهد تا خود را از آسيب محافظت نمايد. دفاع در فقه به دو قسم (دفاع شخصى و دفاع جهادى) تقسيم شده است.
دفاع شخصى در صورتى است كه خود شخص يا يكى از بستگانش يا مالش در معرض تهديد و هجوم قرار گيرد. چون اين نوع دفاع، از اقسام جهاد نيست در اينجا مورد