اهل كتاب و اهل ذمّه‌ اهل كتاب چه كسانى هستند؟ آنچه مسلم است يهود و نصارى اهل كتابند مجوس هم به اهل كتاب ملحق شده و در حكم آنها هستند. برخى علماء صابئين را نيز جزء اهل كتاب شمرده‌اند. ظاهر آيه شريفه ٦٢ بقره و ١٧ سوره حج به اهل كتاب بودن صابئ ين و مجوس دلالت دارد.
غير از اين چهار گروه، پيروان هيچ مذهب ديگر از نظر فقه اسلامى اهل كتاب شمرده نمى‌شوند. در مورد صابئين نيز اتفاق نظر نيست.
اهل كتاب اگر قرارداد ذمه و پرداخت جزيه را بپذيرند، اهل ذمه به حساب مى‌آيند و به آنها ذمّى گفته مى‌شود. در مقابل ذمّى حربى قرار دارد كه به معنى كسى است كه با مسلمانان در مقام جنگ است.
گرفتن جزيه از اهل كتاب‌ اهل كتاب بر خلاف ديگر كفار الزامى به پذيرش اسلام ندارند بلكه مخيرند بين پذيرش اسلام و يا باقى ماندن در دين خود و پرداخت جزيه و متعهد شدن به قرارداد آن.
«قَاتِلُوا الَّذِينَ لَايُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الآخِرِ وَلَايُحَرِّمُونَ مَاحَرَّمَ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى‌ يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ» «١» با كسانى از اهل كتاب كه به خدا و روز بازپسين ايمان نمى‌آورند، و آنچه را خدا و فرستاده‌اش حرام گردانيده‌اند حرام نمى‌دارند و متديّن به دين حق نمى‌گردند، كارزار كنيد تا با خوارى به دست خود جزيه دهند.