ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦٢٦ - شرحهاى كتاب دعاء

دل باشد يا در تنهائى يا آهسته در برابر بلند گفتن.

ذكر علانيه- يعنى در روز رستاخيز عمومى به وسيله اظهار شرف و فضيلت يا توفير ثواب، يا مقصود ذكر ميان اشراف فرشته‌ها است كه گذشت و يا ميان مردم و به زبان آنان و گفته‌اند مقصود ذكر خير او است به اظهار حال و شرف او در ميان همه خلق از فرشته و بشر. از مجلسى (ره)-

«اذكرك في نفسي»

اين پاداش ذكر نهانى است يعنى پاداش و ثواب ذكر تو را مى‌دهم و پاداش ذكر را ذكر ناميده است و منظور ذكر برابر فراموشى نيست زيرا ذكر به اين معنى در خدا هست چه بنده او را ياد كند چه نكند، يا مقصود اين است كه تو را به طورى ياد كنم كه احدى بر آن مطلع نشود چنانچه خدا فرموده است (١٧ سوره حم سجده):

«هيچ كس نداند آنچه را خدا از چشم روشنى برا آنها نهان كرده است» و گزارش داده است از آنكه خدا پادش‌ها دهد كه بنده‌ها را از آن اطلاعى نيست.

من گويم: مقصود از ذكر، ذكر به خوبى است و بدان چه دلالت دارد بر بزرگوارى ياد شده دارد نه مطلق ذكر.

«اذكرنى في ملاك»

گفته‌اند اشاره است به ذكر جلى و انجام هر اطاعت عيانى هم در آن داخل است تا برسد به امر به معروف و نهى از منكر. از مجلسى (ره)- «و قال اللَّه» گفته شده است اين دليل بر عظمت ذكر و ياد با دل است به دو وجه است:

١- در دنباله آيه، كلمه «و دون الجهر» است يعنى خدا را آهسته بخوانيد بنا بر اين مقصود از ذكر با زارى و ترس اين است كه با دل باشد و مقدم داشتن بر ذكر با زبان دلالت دارد بر رجحان ذكر قلبى.

٢- توصيف ذكر با دل به عنوان تضرع و ترس دلالت دارد بر اينكه عمده همان زارى و ترس با دل است نه صرف گفتن با زبان.