آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين
(١)
فهرست
٥ ص
(٢)
مقدمه
٩ ص
(٣)
فصل اول پيشينه مشكل فلسفى آزادى و عليت در فلسفه و كلام اسلامى
١٥ ص
(٤)
تبيين واژههاى«علت، وجوب، آزادى»
١٩ ص
(٥)
1 علت
١٩ ص
(٦)
2 وجوب يا ضرورت وجود
٢٢ ص
(٧)
3 آزادى
٢٣ ص
(٨)
تاريخچه مختصرى از بحث فلسفى پيرامون عليت و ضرورت وآزادى در انديشه اسلامى
٢٥ ص
(٩)
توحيد الهى و مسأله عليت و آزادى
٢٥ ص
(١٠)
1 توحيد ذاتى
٢٨ ص
(١١)
2 توحيد صفاتى
٢٨ ص
(١٢)
3 توحيد افعالى
٢٩ ص
(١٣)
فصل دوم آزادى و عليتدر فلسفه اسلامى معاصر
٣٩ ص
(١٤)
1 نظريه وجوب«نظريه ملا صدرا در تفسير عليت و رابطه آن با آزادى بشر»
٤١ ص
(١٥)
مطلب اول تبيين فشرده نظريه وجوب
٤٢ ص
(١٦)
الف تشكيك وجود
٤٣ ص
(١٧)
ب وجود مستقل و وجود رابط
٤٥ ص
(١٨)
ج علت و معلول
٤٧ ص
(١٩)
مطلب دوم توضيح فرضيه تضاد فلسفى«نظريه وجوب» با«آزادى اراده»
٥٢ ص
(٢٠)
1 عليت
٥٢ ص
(٢١)
2 اختيار«آزادى اراده»
٥٣ ص
(٢٢)
مطلب سوم حل فلسفى مشكل تضاد بين آزادى و عليت
٥٧ ص
(٢٣)
1 نظريه وجوب«نظريه ملاصدرا»
٥٧ ص
(٢٤)
پايه اول تفكيك ميان جبر و وجوب از يك سو، و اختيار و امكان از سوى ديگر
٥٧ ص
(٢٥)
پايه دوم تبيين حقيقت اختيار و آزادى
٥٨ ص
(٢٦)
پايه سوم تبيين ملاك اختيارى بودن اختيار
٦٠ ص
(٢٧)
نقد نظريه وجوب
٦٠ ص
(٢٨)
روش علامه طباطبائى در حل مشكل اختيار بنابر نظريه وجوب
٦٤ ص
(٢٩)
روش استاد شهيد علامه مطهرى در حل مشكل بنابر نظريه وجوب
٦٥ ص
(٣٠)
2 نظريه سلطنت در انديشه محقق نائينى
٦٦ ص
(٣١)
قاعده اول غيراختيارى بودن اراده
٦٧ ص
(٣٢)
قاعده دوم تسلط نفس بر افعال ارادى خويش
٦٨ ص
(٣٣)
نقد نظريه محقق نائينى
٦٩ ص
(٣٤)
3 نظريه سلطنت در انديشه استاد شهيد صدر
٦٩ ص
(٣٥)
تعريف سلطنت
٧١ ص
(٣٦)
مقايسه و ارزيابى
٧٣ ص
(٣٧)
نقد نظريه استاد شهيد صدر(قدس سره)
٧٣ ص
(٣٨)
فصل سوم آزادى و عليتاز ديدگاه فلاسفهى معاصر مغربزمين
٧٧ ص
(٣٩)
1 مسلك اختيارگرائى يا ناسازگارگرايان اختيارگرا
٨٢ ص
(٤٠)
الف نظريه عليت فاعلى يا عليت ذاتى
٨٥ ص
(٤١)
نقد نظريه عليت فاعلى
٨٨ ص
(٤٢)
ب نظريه نفى جبر ساده
٩٢ ص
(٤٣)
نقد نظريه نفى جبر ساده
٩٦ ص
(٤٤)
ج نظريه نفى جبر على
٩٧ ص
(٤٥)
بررسى تطبيقى و نقد نظريه نفى جبر على
١١٥ ص
(٤٦)
2 مسلك سازگارگرايان جبرگرا«مكتب سازگارگرايان»
١١٩ ص
(٤٧)
الف سازگارگرايان كلاسيك
١٢١ ص
(٤٨)
نظريه«آلفرد ژوليوس آير»
١٢١ ص
(٤٩)
مقايسه تطبيقى و نقد نظريه آير
١٢٨ ص
(٥٠)
ب سازگارگرايان نوين
١٣٢ ص
(٥١)
نظريه هارى فرانكفورت
١٣٢ ص
(٥٢)
بررسى تطبيقى و نقد نظريه سازگار گرايان نوين«نظريه هارى فرانكفورت»
١٤٧ ص
(٥٣)
3 مسلك ناسازگارگرايان جبرگرا
١٥٠ ص
(٥٤)
مقايسه تطبيقى و نقد
١٥٨ ص
(٥٥)
فصل چهارم نظريه وجوب«يا الزام» اخلاقى
١٦٣ ص
(٥٦)
بخش اول كليات نظريه«وجوب يا الزام اخلاقى»
١٦٤ ص
(٥٧)
تبيين شكلگيرى فعل ارادى
١٦٥ ص
(٥٨)
1 پاسخ پرسش نخستين تبيين رابطه بين فعل و اراده فاعل
١٦٦ ص
(٥٩)
2 پاسخ پرسش دوم تبيين سازگارى عليت با اختيار
١٧٧ ص
(٦٠)
3 پاسخ پرسش سوم مسئوليت انسان در رفتارهاى ارادى
١٨٠ ص
(٦١)
بخش دوم تطبيقات نظريه«وجوب يا الزام اخلاقى»
١٨١ ص
(٦٢)
تطبيق اول تطبيق نظريه مذكور بر اراده و فعل ذات بارى تعالى است
١٨١ ص
(٦٣)
تطبيق دوم تطبيق نظريه وجوب و الزام اخلاقى بر رفتار انسان فرد
١٨٢ ص
(٦٤)
تطبيق سوم تطبيق نظريه مذكور بر اراده و رفتار انسان اجتماعى يا جامعه انسانى
١٨٣ ص
(٦٥)
تطبيق چهارم مسئوليت فردى انسان نسبت به شخصيت و رفتار فردى و اجتماعى خود
١٨٥ ص
(٦٦)
تطبيق پنجم مسئوليت اجتماعى انسان
١٨٥ ص
(٦٧)
تطبيق هفتم تغيير پذيرى انسان فرد، و انسان اجتماعى
١٨٧ ص
(٦٨)
راهنماى واژگان
١٨٩ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص

آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ٢١ - ١ علت

دبيران كاتبى مى‌گويد:

«كل ما يحتاج الشي‌ء في وجوده إليه يسمّى علّة، وهي إمّا تامّة وهي جملة ما يتوقف عليه وجود الشي‌ء وإمّا غير تامّة وهي بعض ما يتوقف عليه وجوده».

آنچه شى‌ء در وجود خويش به آن نيازمند است «علّت» ناميده مى‌شود، و اين علّت يا تام است كه عبارت است از تمامى آنچه وجود شى‌ء بر آن توقف دارد، يا غير تام كه بعضى از آن چيزهائى است كه وجود شى‌ء بر آن توقف دارد[١].

علامه حلى در شرح مطالب فوق مى‌گويد:

«واعلم أنّ العلّة التامّة تتضمّن الماديّة والصوريّه والفاعليّة والغائيّة والشرط وعدم المانع، وكل واحد من هذه جزء منها».

و بدان كه علّت تامه متضمن ماديه و صوريه و فاعليه و غائيه و شرط و عدم مانع است و هر يك از اين‌ها جزئى از علّت تامه است‌[٢].

- و گاه مقصود از علّت تامه معناى دوم، يعنى علت فاعلى تام الفاعليّه است، كه در اين صورت اگر چه بنحوى علت غائى را شامل است لكن علّت مادّى و علّت صورى را شامل نيست.

علّت تام فاعلى شامل كلّيه عواملى مى‌شود كه در تكميل فاعلّيّت فاعل نقش دارند، از اين رو شامل ابزار و آلاتى كه فاعل در ايجاد معلول از آن‌ها بهره مى‌گيرد نيز مى‌شود، لكن شامل معدّات و شرايط و عدم مانع نمى‌شود، زيرا اين سه عنصر در قابليت قابل دخالت دارند نه در فاعلّيّت فاعل و از اين جهت اجزاء مكمّل علّت مادّيه بشمار مى‌روند، فخر رازى مى‌گويد:

«اما الشرايط فهي بالحقيقة أجزاء العلل الماديّة لأنّ القابل إنما يكون قابلا للفعل معها، وأما الآلات والأدوات فهي بالحقيقة أجزاء للعلة الفاعليّة إذا كانت فاعليتها لا تتم إلّا معها فان تمت دونها امتنع توسطها».

اما شرايط پس در حقيقت بخشى از علّت ماديه بشمار مى‌روند زيرا قابل در صورتى قابل خواهد شد كه با شرايط همراه باشد، اما آلات و ابزار و وسائل پس در حقيقت اجزاء علت‌


[١] . ايضاح المقاصد در شرح عين القواعد، ص ٩٤.

[٢] . همان، ص ٩٦.