آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ١٥١ - ٣ مسلك ناسازگارگرايان جبرگرا

در نوشته‌اى كه تحت عنوان جبرگرائى معتدل و افراطى‌[١] منتشر شده است اين نظريه را تشريح و از آن دفاع كرده است. در اينجا خلاصه‌اى از اين نظريه را آن چنان كه در نوشته مذكور آمده است عرضه مى‌داريم:

١. اگرچه ويليام جيمز در مقاله: «برهان ذو حدين دترمينيسم»[٢] هر دو گرايش جبرگرايى افراطى‌[٣] و جبرگرايى ميانه‌رو[٤] را ردّ كرده است لكن به رغم آن از دترمينيسم افراطى به احترام ياد مى‌كند درحالى‌كه جبرگرايى معتدل‌[٥] را نوعى دام فريب‌[٦] مى‌شمارد.

تئورى جبرگرايى ميانه‌رو كه جيمز آن را «Soft Determ inism» مى‌نامد بويژه نوعى از آن را كه مورد پذيرش و طرفدارى هيوم‌[٧]، مِل‌[٨] و شليك‌[٩] مى‌باشد در اين بيست و پنج ساله اخير طرفداران بسيارى داشته در حالى كه در اين سالها كمتر كسى از جبرگرائى افراطى‌[١٠] طرفدارى كرده است. من «پل ادواردس»[١١] در اينجا به طرفدارى از اين نظريه استدلال خواهم كرد، و سعى خواهم كرد به نمايندگى از طرفداران اين مسلك فلسفى سخن بگويم.

٢. نخست بايد بحث اصلى طرفداران جبرگرايى ميانه‌رو[١٢] را به روشنى تبيين كنيم، و از آنجا كه جريان عمده اين مسلك همان است كه هيوم‌[١٣]، مل، و شليك‌[١٤] تبيين كرده‌اند همان را محور سخن قرار مى‌دهيم.

[١] .Hard And Soft deter minism .

[٢] .The Dilemma Of Determ inism .

[٣] .Hard Determi nism .

[٤] .Soft Dete rminism .

[٥] .Soft Deter minism .

[٦] .Quagmire Of Evasion .

[٧] .Hume .

[٨] .Mill .

[٩] .Schlick .

[١٠] .Hard Deter minism .

[١١] .Paul Edwards .

[١٢] .Soft Determ inism .

[١٣] .Hume .

[١٤] .Schlick .