آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ٧٩ - فصل سوم آزادى و عليتاز ديدگاه فلاسفهى معاصر مغربزمين

مشكل فلسفى تضاد ميان آزادى و علّيّت بحث‌هاى فراوانى در ميان فلاسفه معاصر مغرب زمين برانگيخته، و تلاش‌هاى فراوانى از سوى آنان براى حل اين مشكل بعمل آمده است.

تلاش‌هاى فلسفى بعمل آمده از سوى فلاسفه معاصر مغرب زمين را در رابطه با مشكل فلسفى تضاد ميان علّيت و آزادى در سه مسلك اصلى مى‌توان خلاصه كرد:

١. جبرگرائى‌[١]؛

٢. جبرگرائى ميانه رو[٢]؛

٣. نفى جبرگرائى‌[٣].

پيروان مسلك نفى جبر معتقدند رابطه ايجاب علّى‌[٤] ميان علّت و معلول به معناى نفى مطلق آزادى در فاعل ارادى «از جمله انسان» است، و تنها راه حلّ مشكل تضاد ميان «علّيّت» و «آزادى» نفى رابطه «ايجاب و وجوب» ميان علّت و معلول در فاعل ارادى است. اين دسته در اين اعتقاد با متكلمان و نيز اصوليان جديد- و طبيعتاً با فيلسوف و اصولى معاصر آية الله شهيد صدر در

[١] ١ .Deter minism .

[٢] .Soft Det erminism .

[٣] .Indeter minism .

[٤] .Necess itate Causation .