آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ٨٠ - فصل سوم آزادى و عليتاز ديدگاه فلاسفهى معاصر مغربزمين

حوزه تفكر اسلامى هم نظرند.

نظر به اينكه اين دسته از فلاسفه مغرب زمين به ناسازگارى ميان «آزادى» و ايجاب علّى معتقدند آنان را «ناسازگار گرايان»[١] نيز ناميده‌اند.

از سوى ديگر معتقدان به ايجاب علّى‌[٢] در رابطه علّت و معلول‌[٣] نيز دو دسته‌اند:

١. جبرگرايان افراطى‌[٤] اينان نيز به تضاد كامل ميان «آزادى» و «ايجاب علّى» معتقدند و از اين نظر با دسته نخست همسويند، لكن اعتقاد به ايجاب علّى را ترجيح داده و در نتيجه معتقد به نفى آزادى در فاعل ارادى شده‌اند.

نظر به اينكه اين دسته نيز همچون دسته نخست ايجاب علّى‌[٥] را در تضاد كامل با آزادى فاعل ارادى مى‌دانند و اين دو را با يكديگر كاملا ناسازگار مى‌دانند، اينان نيز جزو ناسازگار گرايان‌[٦] بشمار مى‌آيند.

در حوزه تفكر اسلامى «اشعريان» با اين دسته قابل مقايسه‌اند و از اين نظر كه ايجاب علّى را با آزادى فاعل در تضاد مى‌دانند از تشابه فراوانى با يكديگر برخوردارند.

٢. جبرگرايان ميانهرو[٧] اينان معتقدند تضادّى ميان «ايجاب علّى» و «آزادى» وجود ندارد، و اين دو مقوله كاملا با يكديگر سازگارند و آنچه موجب توهّم تضاد ميان اين دو مقوله شده است خلط و ابهامى است كه در مفاهيم آزادى از يكسو و «ايجاب علّى»[٨] از سوى ديگر پيش آمده است. اين دسته از فلاسفه مغرب زمين را سازگارگرايان‌[٩] ناميده‌اند.

[١] .Incompa tibilists .

[٢] .Determin ists .

[٣] .cause and effect .

[٤] .Hard Dete rminists .

[٥] .Necessit ate causation .

[٦] .Incompatib ilists .

[٧] .Soft Dete rminists .

[٨] .Neces sitate causation .

[٩] .Compat ibilists .