آيت اللّه حائرى مى‌خواستند از حرمِ حضرت معصومه عليه السلام به منزل بروند، پاسبان‌ها مى‌آمدند جلوِ ايشان، چادر و حجاب از سرِ زن‌ها مى‌گرفتند و پاره مى‌كردند تا اينكه ايشان يك كلمه اعتراض كند و آنها اين اعتراض را بهانه كنند و حوزه را به هم بزنند.

در حوزه علميه قم، مرجعيت به عهده حضرت آيت اللّه العظمى حائرى بود.

در حوزه علميه نجف نيز مرجعيت به عهده حضرت آيت اللّه سيد ابوالحسن اصفهانى و قبل از ايشان، بر عهده حضرت آيت اللّه نائينى و قبل از ايشان بر عهده حضرت آيت اللّه آقا ضياء بود. برخى از شيعيان از مراجع نجف و برخى از حضرت آيت اللّه العظمى حائرى در قم تقليد مى‌كردند.

در سال ١٣٥٥ ه. ق. حضرت آيت اللّه حائرى از دنيا رحلت نمودند. پس از ايشان حضرت آيت اللّه حجت و حضرت آيت اللّه سيد محمدتقى خوانسارى و حضرت آيت اللّه صدر، رهبرىِ حوزه علميه قم را به عهده گرفتند و در مرحله بعد از آنها، حضرت آيت اللّه خمينى و حضرت آيت اللّه گلپايگانى قرار داشتند.

علماى بزرگ شيعه با برگزارى كلاس درس اخلاق و كلاس درسِ رشته‌هاى مختلف علوم اسلامى، به حوزه علميه قم رونق بخشيدند و از نابود شدنِ آن در دوره رضا شاه جلوگيرى كردند؛ تا اينكه سرانجام، رضا شاه از ايران فرار كرد و پسرش حكومت را در دست گرفت.

من در اواخر سال ١٣٢٢ ه. ش. يعنى در اولين سال‌هاى سلطنتِ محمد رضا وارد حوزه علميه قم شدم. در آن هنگام نيروهاى تجاوزگر روسيه كه در دوره جنگ جهانى دوم، ايران را اشغال كرده بودند، هنوز در ايران مستقر بودند.

در آن زمان، رهبرى حوزه علميه قم به دستِ آياتِ سه‌گانه حجت، خوانسارى و صدر و بعد از آنها به عهده هفت الى هشت نفر از علماى بزرگ مانند حضرت آيت اللّه العظمى اراكى بود. الحمد للَّه‌پروردگار تا كنون نعمتِ وجود ايشان را به مردم عنايت فرموده است.

پس از فوت حضرت آيت اللّه حائرى، بخشِ عمده مرجعيت از حوزه علميه قم به حوزه علميه نجف منتقل و بر عهده حضرت آيت اللّه اصفهانى قرار گرفت؛ زيرا هيچ يك از بزرگان حوزه علميه قم، همطراز حضرت آيت اللّه العظمى سيد ابوالحسن اصفهانى كه در حوزه نجف مستقر بود، نبودند. در نتيجه، حوزه علميه قم به حوزه شماره دو تبديل شد.

تا اينكه با تلاش گروهى از علماى حوزه علميه قم و بيش از همه، حضرت امام رحمه الله، حضرت آيت اللّه العظمى بروجردى از بروجرد به قم منتقل شدند. ايشان همطراز حضرت آيت اللّه العظمى سيد ابوالحسن اصفهانى بود.

آمدن حضرت آيت اللّه بروجردى به قم و به دنبالِ آن، فوت حضرت آيت اللّه سيد ابوالحسن اصفهانى در نجف، سبب شد كه قسمت بيشترِ مرجعيت به حوزه علميه قم منتقل شود؛ زيرا آيت اللّه العظمى بروجردى از طبقه اول و همطراز حضرت آيت اللّه العظمى سيد ابوالحسن اصفهانى بود.

اما در حوزه علميه نجف، همه علماى بزرگْ شاگردان حضرت آيت اللّه نائينى، حضرت آيت اللّه اصفهانى، حضرت آيت اللّه آقا ضياء اراكى و حضرت آيت اللّه شيخ محمدحسين اصفهانى بودند.

در آن هنگام، من خدمت حضرت آيت اللّه العظمى گلپايگانى رسيدم تا از ايشان اجازه بگيرم كه براى ادامه تحصيل به حوزه علميه نجف بروم. ايشان به من فرمودند: