از طرف ديگر معلوم است كه مردم، آمادگى ذهنىِ كامل براى پذيرشِ اين مطلب را ندارند؛ زيرا خداوند تعهد مى‌كند كه پيامبر صلى الله عليه و آله را در برابر توطئه‌ها حفظ نمايد.

اين آيه در چه زمانى نازل شده است؟

بسيارى از علماى اهل سنت از جمله ميبدى كه در فقه، شافعى مذهب و در اصول، اهل حديث است، مى‌گويد: اين آيه در حجّة الوداع نازل شده است. علماى شيعه نيز همگى معتقدند كه اين آيه در حجّة الوداع نازل شده است.

چه چيزى بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده بود كه خداوند در اين آيه به پيامبر دستور مى‌دهد كه آن را به مردم ابلاغ كند؟ آن امر مهم كه بدون ابلاغِ آن، رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله ناتمام باقى مى‌مانْد، چه چيزى بوده است؟

آن مسئله بسيار مهم، مسئله ولايت بوده است. از اولين روزهاى تولد اسلام، مسئله ولايت نيز مطرح شد. به مرور زمان، ولايت همراه با رسالت به پيش رفت. آيات قرآن شريف و سيره پيامبر صلى الله عليه و آله تبليغ و ابلاغِ ولايت را پيگيرى كردند.

از آنجا كه خداوند، روى حضرت على عليه السلام انگشت گذاشته و ايشان را به عنوان مصداق ولىّ، تعيين كرده بود، سرنوشت على بن ابى طالب عليه السلام با مسئله ولايت گره خورد.

حضرت على عليه السلام به عنوان صاحب ولايت كبرى‌ شناخته شد و سرنوشت همه ائمه عليهم السلام و بخصوص حضرت على و امام حسن و امام حسين عليهم السلام با مسئله ولايت گره خورد.

با تعيين حضرت على عليه السلام به عنوان ولىّ مسلمانان، دشمنى‌ها، عداوت‌ها، توطئه‌ها و مخالفت‌هاى گوناگون عليه ايشان برانگيخته شد. در نتيجه حضرت على بن ابى طالب فداى مسئله ولايت شد.

افرادى كه با ولايت اسلامى رابطه خوبى نداشتند، ديدند كه اگر على عليه السلام عهده‌دار منصب ولايت باشد، نمى‌توان ولايت را از مسير خود منحرف كرد. بنا بر اين حكم صريح خداوند و پيامبر صلى الله عليه و آله در تعيين على عليه السلام به عنوان ولىّ جامعه را نپذيرفتند و ولايت را از جايگاه خود به در بردند.

دشمنان اسلام با ولايت حضرت على عليه السلام مخالفت كردند تا به مرور زمان، اصل مسئله ولايت اسلامى را ريشه‌كن كنند؛ اما به فضل پروردگار موفق نشدند.

خداى متعال در آيه ديگرى با صراحت مى‌فرمايد:

«انَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ»[١]

ميبدى كه از علماى شافعى مذهب است، در كتاب تفسير خود در ذيل اين آيه شريفه گفته است:

روزى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در مسجد بود.

مسلمانان نيز در مسجد پراكنده بودند.

گروهى از آنها به نماز بودند و گروهى مشغول كارهاى ديگر بودند. فقيرى وارد مسجد شد.

در مسجد، گردش نمود و از همه تقاضاى كمك كرد.

رسول الله صلى الله عليه و آله آن فقير را فرا خواندند و از او پرسيدند: آيا كسى به تو كمك كرد؟

گفت: خير، هيچ كس به من كمك نكرد.

تنها آن جوان كه مشغول نماز است، با دست به من اشاره كرد؛ نزد او رفتم. در حال نماز، انگشتر خود از انگشتانش بيرون آورد و به من بخشيد. سپس آيه ولايت كه اكنون برايتان تلاوت كردم، نازل شد.

در هنگام هجرتِ پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به مدينه، پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود:

[١]-/ سوره مائده( ٥)، آيه ٥٥.