انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ٢٠٠ - دشمنى در دنيا
ممكن است تعبير پيشگفته، كنايه از اين باشد كه شيطان، انسان را «محاصره» كرده تا به هر وسيله ممكن براى وسوسه و گمراهى او بكوشد؛ چنانكه تعبيرى اين گونه را مىتوان در تداول عامه و سخنان روزمره نيز ديد كه «فلان كس از چهار سو گرفتار قرض يا بيمارى يا دشمن شده است»؛ و اينكه سمت بالا و پايين ذكر نشده به اين دليل است كه انسان معمولًا در چهار سمت، حركت و فعاليت دارد.
اما در روايتى از امام باقر (ع) تفسير عميقترى براى اين چهار جهت ارائه شده است؛ آن حضرت در اين باره مىفرمايد: منظور از آمدن شيطان به سراغ انسان از پيش رو اين است كه آخرت و جهانى را كه در پيش دارد در نظر او سبك و ساده جلوه مىدهد؛ و منظور از «پشت سر» اين است كه آنها را به گردآورى اموال و تجمع ثروت و بخل از پرداخت حقوق واجب به خاطر فرزندان و وارثان دعوت مىكند؛ و منظور از «طرف راست» اين است كه امور معنوى را به وسيله شبهات و ايجاد شك و ترديد، ضايع مىسازد، و منظور از «طرف چپ» اين است كه لذتهاى مادى و شهوات را در نظر آنها جلوه مىدهد».[١]
آيات يادشده را مىتوان جهات رمز احاطه شيطان نسبت به فرزندان آدم دانست، تا بشر بداند چه خطرى او را تهديد مىكند، و با چنين ادراكى زندگى را بيهوده نگذراند، آسوده خاطر ننشيند، و همواره آماده دفاع بوده و در كارهاى خود جدى بود، و در زندگى، فعّال باشد؛ همچنين ممكن است آن را رمز انواع حيلههاى شيطان دانست كه زمانى
[١]. تفسير نمونه، ج ٦، ص ١٠٨- ١١٠.