انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ٥٥ - د - رحمت يا اختلاف

د- رحمت يا اختلاف‌

در نگاه برخى از مفسران پيشين و معاصر، مطابق آيه (وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ‌)[١]: «و اگر پروردگار تو مى‌خواست، بى‌گمان همه مردم را امت واحدى قرار مى‌داد؛ درحالى كه پيوسته در اختلاف هستند، مگر كسانى كه پروردگار تو به آنان رحم كرده، و براى همين آنان را آفريده است». رحمت الهى، به عنوان هدف آفرينش انسان بيان شده است؛[٢] چنين معنايى در روايات تفسيرى شيعه و سنى نيز به چشم مى‌خورد.[٣] مراد از رحمت را برخى دين اسلام‌[٤] و برخى ديگر آن را هدايت به حق و آيين حنيف‌[٥] دانسته‌اند كه با همديگر قابل جمع بوده و ميان آنها تنافى وجود ندارد.

در مقابل ديدگاه ياد شده، برخى نيز «لِذلِكَ خَلَقَهُمْ» را به «اختلاف» معنا كرده‌اند؛ يعنى خداوند انسان‌ها را به خاطر اختلاف آفريده،[٦] تا با يكديگر اختلاف داشته باشند و تنها گروهى كه مشمول رحمت الهى مى‌شوند، هدايت و نجات خواهند يافت. برخى نيز در تاييد اين ديدگاه به آيات ديگرى چون (فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَ فَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ)[٧] استناد

[١]. هود: ١١٨- ١١٩.

[٢]. التبيان فى تفسير القرآن، ج ٦، ص ٨٤؛ الميزان فى تفسير القرآن، ج ١١، ص ٦٣؛ تفسير نمونه، ج ٩، ص ٢٨١.

[٣]. تفسير نور الثقلين، ج ٢، ص ٤٠٤؛ الدر المنثور فى تفسير المأثور، ج ٣، ص ٣٥٦.

[٤]. التفسير، ج ٢، ص ٣٠٢.

[٥]. أحكام القرآن، ج ٣، ص ١٠٧١.

[٦]. التحرير والتنوير، ج ١١، ص ٣٥٠؛ الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل، ج ٢، ص ٤٣٨.

[٧]. شورا: ٧.