انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ٤٨ - الف - عملكرد برتر

فكرى افراد نبوده، بلكه به معناى پرورش دادن و تربيت نمودن هستند.[١] ازاين‌رو آزمون، هدف اصلى خداوند نيست؛ زيرا او بر همه چيز داناست و از اين‌رو آزمون، به معناى امتحان و تجربه براى خداوند، معناى معقولى ندارد؛[٢] بنابراين، مقصود از آزمون اين است كه انسان بداند در دنيا تحت نظر و امتحان الهى بوده و بايد به اوامر و نواهى الهى براى دستيابى به كمال حقيقى التزام داشته باشد.[٣]

سوم. تكليف و اختيار انسان: بديهى است كه ابتلا و آزمايش انسان، مستلزم آزادى و اختيار وى در عملكرد است؛ آيات ياد شده به بيان تلويحى، اصل آزادى انسان را امرى ترديد ناپذير و مورد پذيرش دانسته‌اند؛ مى‌توان از آيات ابتلا دريافت كه انسان داراى اراده آزاد و قدرت انتخاب ميان خير و شر و هدايت و ضلالت است؛[٤] چون در صورت بى‌اراده و اختيار بودن، آزمون انسان، امرى معقول نبوده و قابل طرح نيست. همچنين از آيات قرآن مى‌توان دريافت كه انسان از سوى خداوند داراى تكليف است و اين تكليف در دستورهاى وحيانى، به شكل امر و نهى بيان شده است. اين نكته حاكى است كه دين در تنظيم زندگى انسان از نقشى جدى برخوردار است. راز تكليف انسان را نيز در قوه عقل او بايد جست؛ نيرويى كه خداوند به اقتضاى حكمت الهى با اعطاى آن به انسان او را از موجودات ديگر متمايز نموده، بر آنها شرافت داده و به همان سان نيز او را مكلف كرده است.[٥]

[١]. تفسير نمونه، ج ٩، ص ٢٧.

[٢]. البرهان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٨٠؛ التحرير والتنوير، ج ١١، ص ٢٠٩.

[٣]. التفسير الحديث، ج ٣، ص ٥٠٨.

[٤]. همان، ص ٥٠٧.

[٥]. همان.