انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ١٢٠ - سايه ها

گوناگونى را در تبيين اين پديده ارائه كرده‌اند؛ سجده سايه از انعكاس اشعه خورشيد بر زمين ايجاد مى‌شود؛ به اين بيان كه انتهاى شعاع خورشيد با قسمت سخت زمين برخورد كرده و سايه به حالت سجده بر روى زمين شكل مى‌گيرد؛ اين پديده برايند نظامى بديع و دقيق است كه خداوند در بين خورشيد و زمين قرار داده است؛ خداوند چنانچه دو خورشيد را روبه‌روى هم قرار مى‌داد، سايه‌ها از بين مى‌رفتند؛ همچنين اگر رويه زمين را همانند آب شفاف و روشن قرار مى‌داد، اساساً بر روى آن سايه‌اى روشن شكل نمى‌گرفت و اين از رمز و رازهاى الهى است كه با دقت ابداع شده است؛ چنان كه تمامى موجودات زمينى از اين ويژگى برخوردار بوده و به نوعى نيازمند آن هستند.

بيان ياد شده شهادتى رمزگونه بر وحدانيت خداوند و شايستگى پروردگار براى سجده شدن بوده و نشانه‌اى است براى كسانى كه از سجده براى خدا خوددارى مى‌كنند؛ هدف از چنين استدلال رمزگونه‌اى، آگاهى دادن بر صنع الهى است كه چگونه مطابق نظامى هماهنگ و منسجم آفريده شده است.

تحليل ديگر از سجده سايه‌ها اين است كه همه اشيا به خداوند سجده مى‌كنند؛ زيرا سايه آنها در هر جا كه باشند بر روى زمين قرار گرفته و بتان نيز از اين قاعده مستثنا نيستند؛ چرا كه آنها نيز مكانى معين داشته و حتى اگر داخل خانه‌اى هم باشند، سايه آنها در خانه محو مى‌شود.[١]

[١]. التحرير والتنوير، ج ١٣، ص ١١١- ١١٢.