انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ١١٥ - گونه ها

رعد و ٤٩ سوره نحل به معناى صلاة، در آيه ٢١٩ سوره شعراء به معناى پيامبران، در آيه ٦ سوره الرحمان به معناى انقياد و تسليم، در آيه ١٦١ سوره اعراف به معناى ركوع و در آيات ١٩ سوره علق، ٦٢ سوره نجم، ٣٧ سوره فصلت و ٢٥ نمل، به معناى سجده شرعى به‌كار رفته است.[١]

سجده همچنين در اصطلاح فقهى قرار دادن پيشانى بر زمين‌[٢] به قصد تعظيم و عبادت خداوند،[٣] با شرايطى خاص،[٤] در جهتى معين در حالت نماز و غير آن بوده و داراى انواع گوناگونى مانند: سجده نماز، سجده قضاء، سجده سهو، سجده تلاوت، سجده شكر و سجده براى غير خداست.[٥]

گونه‌ها

نخست. گونه نخست، سجده به قصد عبادت و پرستش است كه اختصاص به خداوند داشته و ظهور بيرونى آن دو گونه است: يكى با قرار دادن پيشانى بر زمين در هنگام نماز، يا در تلاوت قرآن، يا سجده شكر و سهو؛[٦] ديگرى با اظهار خضوع در برابر اراده الهى، همان‌گونه كه در آيات (وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ‌)[٧] و (وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ‌)[٨] آمده است؛ هر دو گونه‌

[١]. الوجوه و النظائر، ج ١، ص ٤٢٨.

[٢]. التبيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ١٤٨؛ القاموس الفقهى، ص ١٦٧.

[٣]. روح البيان، ج ١، ص ١٤٠؛ تفسير القرآن الكريم، ج ٣، ص ٥.

[٤]. مصطلحات الفقه، ص ٢٩٦.

[٥]. همان، ص ٢٩٦- ٢٩٩.

[٦]. التبيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ١٤٨.

[٧]. الرحمن: ٦.

[٨]. رعد: ١٥.