انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ٨٥ - تعالى و سعى انسان

با توجه به آنچه بيان شد، هرچند اين آيات به سعى و تلاش براى آخرت و مشاهده پاداش آن در سراى ديگر ناظر است؛ ولى ملاك و معيار اصلى آن، دنيا را نيز در بر مى‌گيرد؛ به اين معنا كه افراد با ايمان نبايد در انتظار ديگران باشند كه براى آنها كارى انجام داده و مشكلات جامعه آنها را حل نمايند؛ بلكه بايد خود دامن همت به كمر زده به سعى و تلاش برخيزند.

از آيات ياد شده همچنين مى‌توان اصلى حقوقى را پيرامون مسائل جزائى استخراج نمود و آن اينكه هميشه كيفرها دامان گنهكاران واقعى را گرفته و كسى نمى‌تواند كيفر ديگرى را به ذمه بگيرد.[١]

همچنين برابر آيه (وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعى‌ لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً)[٢]: «و هركس خواهان آخرت بوده و نهايت كوشش را براى آن انجام داده و مؤمن باشد، تلاش چنين كسى مورد حق‌شناسى واقع خواهد شد». در اين پيوند براى رسيدن به سعادت جاويدان سه امر اساسى شرط است:

نخست: اراده؛ آن هم اراده‌اى كه به حيات ابدى تعلق گرفته، و به لذت‌هاى گذرا و نعمت‌هاى ناپايدار و هدف‌هاى صرفاً مادى تعلق نگيرد؛ با همتى والا و روحيه‌اى عالى همراه باشد كه او را از پذيرفتن هر گونه رنگ تعلق و وابستگى آزاد سازد؛

[١]. تفسير نمونه، ج ٢٢، ص ٥٥٢- ٥٥٣.

[٢]. إسرا: ١٩.