انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ٣٩ - كرامت و فضيلت انسان

رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‌ كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا)[١] از كرامت و فضيلتى كه به انسان بخشيده، خبر مى‌دهد. ميان تكريم و تفضيل در اين آيه تفاوت وجود دارد؛ در بيان اين تفاوت مرحوم طبرسى معتقد است كه واژه «كرمنا» تنها به معناى انعام است، بى‌آنكه نگاهى به برترى انسان نسبت به ساير موجودات داشته باشد؛ ولى «تفضيل» نظر به برترى دارد، و اگر دومى را نمى‌گفت، چنين اشاره‌اى قابل درك نبود؛ گروهى نيز معتقدند كه تكريم، تنها شامل نعمت‌هاى دنيا مى‌شود، و تفضيل مربوط به نعمتهاى آخرت است؛ همچنين از نگاه بعضى ديگر، «تكريم» آن دسته از نعمت‌هايى است كه مصحح و مجوز تكليف شده و «تفضيل» نعمت تكليف (دين) است كه به وسيله آن آدمى به منازل و رتبه‌هاى والا مى‌رسد.[٢]

علامه طباطبائى نيز با تفصيل و دقتى خاص آيه ياد شده را تفسير كرده‌اند؛ از نگاه ايشان صرف‌نظر از كرامت‌هاى خاص و فضائل روحى و معنوى كه خداوند به گروهى اختصاص داده، مراد از آيه، بيان حال جنس بشر است؛ بنابراين آيه ناظر به مشركان، كفار و فاسقان است؛ چون در غير اين صورت، اگر مقصود از آن انسان‌هاى خوب و مطيع باشد معناى امتنان و عتاب نادرست خواهد بود. بنابراين، مقصود از تكريم در آيه (وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ‌) اختصاص دادن به عنايت و شرافت دادن به خصوصيتى است كه در ديگران وجود نداشته باشد و با همين ويژگى معناى «تكريم» با «تفضيل» تفاوت مى‌يابد؛ زيرا تكريم معنايى نفسى بوده‌

[١]. اسرا: ٧٠.

[٢]. مجمع البيان، ج ٦، ص ٦٦٢- ٦٦٣.