از دیگر کتاب‌هايي که در مغرب زمین ضمن ارائۀ فلسفه یا تئوری قدرت، بحث اخلاق سیاسی را پی گرفته‌اند، می‌توان از کتاب قدرت، نوشتۀ برتراند راسل و ترجمۀ نجف دریا بندری و کتاب قدرت، نوشتۀ ماکس وبر ـ که ترجمۀ آن توسّط مصطفی محقق داماد با عنوان قانون و حکومت انتشار یافته است ـ نام برد. روح القوانین منتسکیو و قرارداد اجتماعی ژان ژاک روسو را نیز می‌توان در ردیف این کتاب‌ها به حساب آورد. از کتاب‌های دیگری که آشکارا متأثر از اندیشۀ ماکیاوللی هستند، کتاب افسانه دولت، نوشتۀ ارنست کسیرر و ترجمۀ نجف دریا بندری، خداوندان اندیشه سیاسی، نوشتۀ مایکل فاستر و و. ت. جونز و ترجمۀ علی رامین و جواد شیخ الإسلامی، و نیز بنیاد فلسفه سیاسی در غرب، نوشتۀ حمید عنایت هستند.

جلوه‌هايی از اخلاق سیاسی در رفتار پیامبر٦

زندگانی پیامبر اعظم٦ از حیث سیاست و مشی سیاسی بسیار قابل مطالعه و درس آموزی است. آن حضرت با شریعت جدیدی که از جانب خدای سبحان به آن مبعوث شد، دین جدید و نظام حکومتی تازه و بدیعی را در سرزمین جزیرة العرب پی افکند که از آغاز نیز منحصر به این سرزمین نبود، همچنان‌که
در کمتر از نیم قرن از آن فراتر رفته، بلاد ایران، شام، مصر و مغرب را درنوردید و تا قلب آندلس پیش رفت. به این ترتیب، نهالی که با دستان مبارک آن پیامبر رحمت غرس شده بود، درخت تناوری شد
که ریشه‌های آن تا اعماق سه قارّۀ آسیا، آفریقا و اروپا گسترده شده و شاخ و برگ آن بر سراسر گیتی سایه افکند.

بررسی رفتار سیاسی پیامبر اکرم در سال‌های نخستین دعوت به اسلام و حرکت عظیمی که ایشان در سرزمین مکه آغاز کرد، در حالی که گرفتار ضعف شدید سیاسی بود و دشمنان قدرتمند و مقتدری داشت، می‌تواند برای کسانی که به دنبال به دست گیری قدرت حکومتی در هر کشوری هستند، آموزنده باشد؛ همان‌طور که مطالعۀ عملکرد پیامبر در دوران به دست گرفتن قدرت سیاسی در مدینه و تشکیل حکومت، برای حاکمان و قدرتمندان کشورهای اسلامی بهترین نمونه از اخلاق قدرت و رفتار مطلوب حاکمان اسلامی را ارائه می‌دهد.

این مطالعه و درس‌آموزی، نه فقط از دید مسلمانان و به عنوان تأسّی به عمل پیشوای دین اسلام اهمّیّت دارد، بلکه از دید هر کس که دستی در سیاست دارد یا دربارۀ فلسفۀ سیاسی مطالعه می‌کند، قابل تأمّل است. مبارزۀ ثمربخشی که پیامبر اکرم در دوران جاهلیّت و در سرزمینی که فرسنگ‌ها با علم و تمدّن آن روز بشری فاصله داشت، آغاز کرد و الگوی حکومتی موفقی که ارائه داد، بهترین نمونه برای مطالعات عميق بر روی مباحث مربوط به شیوۀ آغاز و پیگیری مبارزات سیاسی از هنگام ضعف نیروی انسانی و تجهیزات مادی تا زمان به دست گرفتن قدرت، در عین رعایت اصول اخلاق انسانی است. آنچه فیلسوفان سیاسی دربارة شیوه‌های حکومت کردن بر مردم گفته و نوشته‌اند، تمامی آموزه‌های اندیشمندان غرب و شرق ـ که برای پیروزی در مبارزات سیاسی و یا پایداری حکومت بیان کرده و رفتار و عملکرد ویژه‌اي را ارائه داده‌اند ـ همگي با عرضه بر رفتار سیاسی اخلاقی و عملکرد مبارزاتی و حکومتی پیامبر اعظم قابل قضاوت و داوری است.