و أقول: إنّ کلا الاحتجاجَین صحیح، لکنّه لیسَ أفضلیّة العزلة مطلقاً و لا أفضلیّة المخالطة مطلقاً، بل کلٌّ في حق بعض الناس بحسب مصلحته و في بعض الاوقات بحسب ما یشتمل علیه مِن المصلحة... .[١]

و سپس به شرح بیشتر در این‌باره پرداخته است.

همچنين در بحث از زهد در ذیل حکمت ١١٩ آورده است:

و قیل لبعض العارفین: فلان زاهد. فقال: فیماذا؟ فقیل: في الدنیا. فقال: الدنیا لاتَزِنُ عندالله جَناحَ بعوضة فکیف یعتبر الزهدُ فیها؟ و الزهد إنّما یکون في شيء و الدنیا عندي لاشيء.[٢]

٩. بهره‌گیری از شروح پیشین نهج‌البلاغه:

مؤلف، در این تألیف، به شروح پیش از خود بر نهج‌البلاغه، نظر داشته است. از اين رو، گاه در حین شرح، از آن شروح مطالبی نقل می‌کند و در برخی موارد، دربارۀ گفته‌هایِ متفاوت آنها داوری هم می‌نماید؛ مثلاً در مورد عبارت «فما عدا مِمّا بدا» در خطبۀ ٣٠، اقوال شارحان متعدد را دربارۀ معنا و مفهوم این عبارت نقل می‌کند و پس از نقد آنها، نظر خود را بیان می‌کند:

و المراد ما الذي جاوَز بكَ عن بیعتي مما بدا لكَ بعدها مِن الأمور التي ظهرت لك.[٣]

مثال دیگر، در مورد مسأله‌ای در شرح خطبۀ ١٧١ آورده است:

أجابَ الشارحُ عبدالحمید ابن أبي الحدید عنه. فقال: ... و أجابَ القطب الراوندي بأنّ... و أقول: الجواب الثاني أسَدُّ و الأوّل ضعیف؛ لأنّ... .[٤]

نیز مؤلف در خلال شرح، از دیگر کتاب‌ها و اطلاعات موجود در آنها، به فراخور مطلب مورد بحث، بهره جسته است؛ مثلاً در شرح خطبۀ ٢٢٧، آن‌جا که دربارۀ مورچه توضیح می‌دهد، از کتاب الحیوان جاحظ، دربارۀ زندگی مورچه و چگونگی انبار و ذخیره‌سازی غذای زمستان توسط مورچگان، مطالبی شگفت نقل کرده است.[٥]

١٠. استفاده از گفته‌های تاریخی:

مؤلف، بسته به نیاز، از منقولات تاریخی نیز بهره برده است؛ هر چند که استفاده از تاریخ در این شرح، بویژه در سنجش با شرح ابن ابی الحدید، خیلی پر رنگ نیست؛ به عنوان مثال، از جمله استفاده‌های تاریخی ابن‌میثم در این شرح می‌توان به گزارش گزیده‌هایی از جنگ جمل،[٦] غصب فدک[٧] و چگونگی بهره‌برداری عثمان از بیت‌المال[٨] اشاره کرد.

[١]. همان، ص١٨٣.

[٢]. همان، ج٢، ص٣٣١.

[٣]. همان، ص٣٣١ـ ٣٣٤.

[٤]. همان، ج٣، ص٣٢٨.

[٥]. همان، ص٣٤٠.

[٦]. همان، ص٣٤١.

[٧]. همان، ج٥، ص٢٩٠.

[٨]. همان، ج٢، ص٦١ـ ٦٢.