از جمله کارهای بجا و ستودنی ـ که ابن‌میثم در این شرح، بسیار انجام داده ـ جدای از بخش‌بندیِ متنی خطبه‌ها و نامه‌های طولانی ـ که پیش‌تر بدان اشاره شد ـ ، بخش‌بندی متن خطبه، نامه یا حکمت با توجه به موضوعات آن و گاه، بیان شمار اجزای تشکیل دهندۀ متن یا توصیفات بیان شده در متن است؛ هر چند که خطبه یا کلام، کوتاه و موجز باشد و سپس در ادامه به شرح و توضیح تک‌تک آن اجزا و توصیفات می‌پردازد. از جمله فواید این کار، روشن‌تر شدن مطلب برای خواننده و کمک به فهم سریع‌تر و به حداقل رسیدن مواردی است که ممکن است در شرح متن، سهواً مورد غفلت شارح واقع شوند؛ مثال: بخش‌بندی اوصاف و دستورات مطرح شده در عهدنامۀ مالک‌اشتر (نامۀ ٥٢)[٣] یا حکمت ١٣٧ که به ٣٤ بخش، تقسیم و شرح شده است.[٤] یا مثلاً در خطبۀ دهم که متنش عبارت است از:

ألا و إنّ الشیطانَ قد جمع حزبَه و استجلب خیلَه و رَجِلَه و إنّ معي لَبصیرتي ما لَبّستُ علی نفسي و لا لُبِّسَ عليّ. و ایْم الله لاُفرطنّ لهم حوضاً أنا ماتِحه! لایصدرون عنه و لایعودون إلیه.[٥]

چنان‌که دیده می‌شود، کوتاه و مختصر است، اما با این وجود، ابن‌میثم در شرح آن آورده است:

و مدارُ هذا الفصل علی ثلاثة أمور: أولها، الذمّ لأصحاب الجمل و التنفیر عنهم. و الثاني، التنبیه علَی فضیلة نفسه. و الثالث، الوعید لهم.[٦]

و سپس محدودۀ هر یک را در این خطبه مشخص کرده است که تا رَجله مربوط به اول و تا عليَّ مربوط به دوم و بقیه مربوط به بخش سوم است[٧] و به توضیح و شرح آنها پرداخته است. یا خطبۀ سيزدهم ـ که در نکوهش اهل بصره است ـ شارح پس از تقسیم این نکوهش به دوازدهم بخش به شرح آن پرداخته است.[٨]

٤. استفاده‌های گوناگون و پرشمار از آیات قرآن:

استفاده‌های گوناگون و نسبتاً زیاد از آیات قرآن از دیگر مشخصه‌های این شرح است؛ از جملۀ این استفاده‌ها می‌توان به موارد زیرا اشاره کرد:

الف‌. استفاده از آیات برای بیان برخی مطالب و مستدلّ کردن آنها؛ مثلاً در بحث از شیطان و خلقت انسان از خاک، از بسیاری از آیات مربوط به این موضوع استفاده شده است.[٩]

[١]. همان، ج٥، ص٨٢.

[٢]. همان، ج١، ص١٤٢.

[٣]. همان، ص٢١٥.

[٤]. همان، ج٥، ص٣.

[٥]. همان، ص١٢٧.

[٦]. همان، ج١، ص١٤١ـ١٧٠.

[٧]. همان، ج٣، ص١٧٥ـ١٧٧.

[٨]. همان، ج٥، ص١٢٧ـ١٧٦.

[٩]. همان، ص٣٠٦ـ٣٠٩.