با مراجعه به الفقیه[١] و بحار الأنوار[٢] معلوم گردید که جمله اخیر روایتی دیگر است، نه ادامه روایت حلبی. حال این سؤال مطرح است که چرا صدوق; این حدیث را ـ که ذیل آیه صدقات آمده و بی‌تردید صدقات در آیه، همان زکات واجب یا اعم از آن است ـ در باب صدقه مندوب یاد کرده است؟

فیض کاشانی هم روایت «ان الله تعالی یقول‌: ما من شيء الا و قد وکلت به من یقبضه غیری الا الصدقة»[٣] را در باب «فضل الصدقة» (: صدقه مندوب) آورده،[٤] در حالی که به نظر می‌رسد زکات واجب یا اعم از واجب و مندوب مراد است.

چهار. روایات مربوط به فضلیت، پاداش و آثار مثبت دنیوی و اخروی «صدقه» و ترغیب به آن، به طور عموم در باب «صدقه مندوبه» یاد شده است،[٥] در حالی که هیچ دلیلی بر این انحصار و تخصیص وجود ندارد. باری، ممکن است گفته شود صرف گزارش پاداش‌های فراوان و آثار مثبت، دلیل بر مستحبی بودن عمل است، ولی این ادعا، اثبات شدني نیست؛ چه این‌که در بسیاری از اعمال واجب نیز ثواب‌های فراوان و آثار مثبت متعدد، گزارش شده است؛[٦] ضمن آن که در محل بحث، «وقف» نیز امری مندوب است و استعمال صدقه به معنای وقف نیز فراوان. بنابراین، دست کم باید این گونه روایات را به وقف نیز تسری دارد.[٧]

پنج. بسیاری از فقیهان، وقف را بر خلاف صدقه مندوب، مشروط به قصد قربت نمی‌دانند و روایات «الصدقة لله» را حمل بر صدقه مندوب می‌کنند.[٨] این در حالی است که نه تنها هیچ شاهدی بر
این توجیه ارائه نشده، بلکه شواهدی وجود دارد که مراد از صدقه در این روایات، وقف است؛ برای
نمونه بنگرید:

عن جمیل قال: قلت لابی عبدالله٧: رجل تصدق علی ولده بصدقة و هما صغاراً له ان یرجع فیها؟ قال: لا الصدقة لله عز و جل.[٩]

[١]. بنا بر اين كه دوره زماني ثبوت حقيقت شرعيه را منحصر به عصر رسول خدا٦ بدانيم؛ چنان كه مشهور بر آن‌اند.

[٢]. برای نمونه ر.ک: الحدائق الناضرة، ج١٢، ص٣ ـ ٦؛ جواهر الکلام، ج١٥، ص٦ ـ ٨.‌

[٣].ر.ك: الکافی، ج٤، ص٥٨.

[٤]. من لایحضره الفقیه، ج٢، ص٣٨.

[٥]. ر.ک: الوافی، ج١٠، ص١٩٧.

[٦]. ر.ک: الکافی، ج٧، ص ٤٧ ـ ٥٠؛ الوافی، ج١٠، ص٥٥٧ ـ ٥٦٣. كليني پيش از روايت ياد شده، حديثي آورده كه مي‌تواند قرينه بر اين مطلب باشد:

«عن أبى الحسن الثاني٧ قال: سألته عن الحيطان السبعة التى كانت ميراث رسول الله٦ لفاطمة٣ فقال: لا إنما كانت وقفاً و كان رسول الله٦ يأخذ إليه منها ما ينفق على أضيافه و التابعة يلزمه فيها، فلما قبض جاء العباس يخاصم فاطمة٣ فيها فشهد علي٧ و غيره أنها وقف على فاطمة٣» (الكافي، ج٧، ص٤٧).

[٧]. الوافی، ج١٠، ص٥٥٧.

[٨]. سوره انعام، آيه ١٤١.

[٩]. سورة توبه، آية ١٠٤.