«قالَ لَهُ صاحِبُهُ وَ هُوَ یُحاوِرُهُ أَ کَفَرْتَ بِالَّذِی خَلَقَکَ» [١]؛ و عبارت «لا تحزن» اگر متضمن نکوهش نباشد، بر مدح دلالت ندارد بلکه تنها نهی از ترس است. در مورد عبارت «إنّ اللّه معنا» هم گفته‌اند منظور خود پیامبر صلّی اللّه علیه و آله است و اگر مراد ابوبکر باشد هم برای او فضیلتی به شمار نمی‌رود؛ زیرا محتمل است این عبارت بر وجه تهدید باشد.- تا آنکه می‌گوید:- اگر عنادی در کار نباشد، در کجای این آیه فضیلتی برای ابوبکر وجود دارد.- سپس اضافه می‌کند:- ما این گفتار را به خاطر طعن و سرزنش ابوبکر بیان نکردیم، بلکه [چنانکه برای رفع شبهه ضروری بود] متذکر شدیم این استدلال [و ادعا] که در این آیه فضیلتی برای وی وجود دارد، صحیح نیست». [٢]
در مورد مسأله «عدل» و دخالت عقل در شناخت صفات خداوند، می‌بینیم که وی معتقد به نظریه اهل اعتدال است و آیات را بر خلاف نظر اشاعره و معتقدان به جبر و تشبیه، تفسیر می‌کند؛ مثلا در مورد آیه «خَتَمَ اللَّهُ عَلی قُلُوبِهِمْ وَ عَلی سَمْعِهِمْ وَ عَلی أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ» [٣] می‌گوید: «ختم اللّه علی قلوبهم، یعنی خداوند شاهد است که قلبهای آنان حق را نمی‌پذیرد. مثلا می‌گویند: أراک تختم علی کلّ ما یقول فلان؛ یعنی بر آنچه فلانی می‌گوید صحّه می‌گذاری و آن را تصدیق می‌کنی؛ این نوعی استعاره است و گفته‌اند: که «ختم» [علی قلوبهم یعنی نشان و علامتی از گناه بر دلهای آنان نقش گردید تا فرشتگان، آنان را بشناسند و از آنان تبرّی جویند و دوستشان نداشته باشند و برایشان استغفار نکنند. همچنین گفته‌اند: به این معناست که خداوند آنان را نکوهش کرده است؛ برای اینکه دلهای آنان مهر و موم گشته و ایمان در آن نفوذ نمی‌کند و کفر هم از آن خارج نمی‌شود؛ مثلا شاعر می‌گوید:
لقد أسمعت لو نادیت حیّا و لکن لا حیاة لمن تنادی»
[٤] در توضیح آیه «صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لا یَرْجِعُونَ» [٥] می‌گوید: «یعنی آنان از شنیدن سخن حق کرند؛ یعنی آن را در نمی‌یابند؛ زیرا با گوشهایشان تنها می‌شنوند (ولی

[١] «رفیقش- در حالی که با او گفتگو می‌کرد- به او گفت: آیا به آن کسی که تو را آفرید کافر شدی». کهف ١٨: ٣٧.
[٢] التبیان، ج ٥، ص ٢٢٣- ٢٢٠.
[٣] بقره ٢: ٧.
[٤] التبیان، ج ١، ص ٦٤: «اگر زنده‌ای را مورد خطاب قرار داده بودی قطعا به او می‌شنواندی ولی آن که مخاطب قرار دادی زنده نیست».
[٥] بقره ٢: ١٨.