تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢٤٠ - تنوع تفسیر اجتهادی

او ابوبکر محمد بن عبد اللّه بن محمد معافری اندلسی، خاتم علمای اندلس و آخرین حلقه از سلسله علما و حافظان قرآن در این منطقه می‌باشد. در علوم مختلف تبحر داشت و در جمع‌آوری و آموختن آن حریص بود. وی در سال ٥٤٣ در گذشت.
این کتاب نزد پیروان مذهب مالکی مرجعی مهم در تفسیر فقهی به شمار می‌رود؛ زیرا مؤلف آن مالکی مذهب بود و گرایش او به این مذهب و دفاع از آن در تفسیر وی آشکار است. و حتی گاه حملات ناروا و بدون دلیلی علیه مخالفان خود انجام داده است؛ حملاتی که شایسته و متناسب فقهای والامقام نیست.
به هر حال، کتابی است سرشار از نکات ادبی و لغوی و متضمن آرای مذاهب مختلف گذشته در استنباط از آیات قرآن. وی در این کتاب، بیهوده بحث را با ذکر اقوال مختلف در ردّ نظر مخالفان، طولانی کرده است؛ مثلا هنگام تفسیر آیه وضو [٢]، در مورد وجوب نیت در وضو به شافعیان اعتراض می‌کند و می‌گوید: «عده‌ای از شافعیان که نیّت را از واجبات وضو می‌دانند گمان کرده‌اند که چون وضو در هنگام اقامه نماز واجب است نیت هم واجب است. این [ادعا] صحیح نیست؛ زیرا خداوند سبحان وضو را به منظور رفع حدث واجب کرده است و لازم نیست وضوی رافع حدث برای اقامه نماز و به نیت آن باشد؛ بلکه وضو بدون قصد تعلیق آن به نماز و سایر عبادات، صحیح است». او در اینجا کلام را به درازا می‌کشاند و در نهایت می‌گوید: «فقیهانی بیهوده‌گو بر آن پای فشرده و سخن کسی را آورده‌اند که میان گمان و یقین، فرق نمی‌گذارد!». پس از آن به توضیح «و أیدیکم» می‌پردازد و می‌گوید: «ید» عبارت است از حد فاصل بین شانه و سر انگشت که اجزا و اعضایی