تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٥٩ - مفهوم تفسیر عصری (روزآمد)
مفهوم تفسیر عصری (روزآمد)
برخی بر این گمانند که منظور از عصری و روزآمد بودن تفسیر، تنها شیوه تازه ادای مطالب و رعایت حسن حال مخاطب است و گونهای تفسیر است که با زبان روز و هماهنگ با ادبیات و فرهنگ روز ارائه شود؛ ولی این نوع دگرگونی، تنها تغییر در ظاهر و صورت تفسیر است؛ تنها الفاظ و تعابیر کهنه به تعابیر نو تبدیل شده و تفسیر، لباس مناسب عصر پوشیده است. البته در این صورت، تفسیر در مطابقت با عصر، گام پیش نهاده است تا نسل جدید، از قرآن بهتر بهره ببرد و احساس ملال و خستگی نکند. اما تفسیر به معنای واقعی کلمه، عصری نشده است. تفسیر عصری آن است که چهرهای نو- متناسب با نیازهای روز- از قرآن نمایانده شود و حقیقتی جدید از پیام قرآن عرضه شود؛ زیرا اگر از نظر محتوا و تأمّل در معانی و تطبیق شرایط، حرکتی و دگرگونیای انجام نشده باشد، حقیقتا چنان تحوّلی انجام نگرفته و تفسیر به معنای واقعی نو نشده است.
گرچه آرایش ظاهری در تعبیرها و کلمات در جای خود پسندیده و نیکوست، اما آنچه در تفسیر عصری مهمّ است، تبیین دیدگاههای قرآن نسبت به تحوّلات و دگرگونیهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. در این صورت است که نیازهای عصر و ارزشها و بایدها و نبایدهای جامعه کنونی اسلامی در سایه بیانات قرآنی روشن میگردد؛ موضوعاتی چون آزادی، حق انتخاب، جایگاه شورا در تشکیلات حکومتی، حقوق متقابل دولت و مردم، روابط فرد با جامعه، روابط افراد خانواده بر اساس فرهنگ جدید، روابط بین الملل، روابط اقتصادی و فرهنگی و نظامی و برخورد با ملتها بویژه خارج از مذهب و دیگر مسائل انبوهی که امروزه در جامعه دینی مطرح است و نظام اسلامی با آنها درگیر است.
مفسر لازم است- با رعایت ضوابط و اصول تفسیر- موضع و دیدگاه وحی را درباره یکایک مسائل مطرح شده، از لابهلای قرآن روشن کند؛ بدون آنکه چیزی را بر قرآن تحمیل کند یا دست به تأویل غیر منطقی بزند. در این صورت است که تفسیر، به گونهای شایسته، عصری و روزآمد خواهد بود.
باید گفت: نوگرایی در تفسیر، بدین معنا نیست که آنچه گذشتگان گفتهاند دور