تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٤٣ - معروفترین تفاسیر عرفانی

می‌جوید که تماما از طرق عامّه نقل شده‌اند؛ از جمله روایت «إنّ أرواح المؤمنین فی حواصل طیر بیض و أرواح الشهداء فی حواصل طیر خضر، ترتع فی الجنة؛ و تأوی إلی قنادیل معلّقة بالعرش». [١]
حاصل مضمون این گونه روایات آن است که در عالم برزخ ارواح مؤمنان در چینه‌دان پرندگان سفید و ارواح شهدا در چینه‌دان پرندگان سبز، در بهشت می‌چرند و شب هنگام در آویزه‌هایی که به عرش الهی آویخته شده پناه می‌برند.
این قبیل روایات، شدیدا مورد انکار امامان معصوم علیهم السّلام قرار گرفته است. آن بزرگواران می‌فرمایند: مؤمن، نزد خداوند گرامی‌تر از آن است که در چینه‌دان مرغان قرار گیرد، بلکه در کالبدهایی همچون کالبدهای دنیایی به حیات برزخی خود ادامه می‌دهند.
ثقة الاسلام کلینی، از شیخ خود علی بن ابراهیم، به سند صحیح، از ابو ولّاد حنّاط (حفص بن سالم)، از امام ابو عبد اللّه صادق علیه السّلام روایت می‌کند که: «قلت له علیه السّلام جعلت فداک؛ یروون إنّ أرواح المؤمنین فی حواصل طیور خضر حول العرش؟! فقال: لا، المؤمن أکرم علی اللّه من أن یجعل روحه فی حوصلة طیر، و لکن فی أبدان کأبدانهم». [٢]
علامه مجلسی در «بحار الانوار» در این زمینه روایات متعددی از کتب معتبر آورده است. [٣] روشن نیست که چرا محققی مانند مولا صدر الدین شیرازی این همه روایات را نادیده گرفته و به روایتی ضعیف السند و عامّی المدرک که مورد ردّ و استنکار ائمه بوده، روی آورده است. مرحوم مجلسی در این زمینه بیان مفصّلی دارند. [٤]
برخی از روایات عامی الاسناد که در این تفسیر شریف آورده شده، کاملا بی‌ارزش و احیانا متناسب با کرامت قرآن نیست و بهتر آن بود که چنین روایات غریبی در این جایگاه شامخ عرضه نشود.

---

[١] تفسیر سوره طارق، ص ٣٢٠.
[٢] کافی، ج ٣، ص ٢٤٤.
[٣] بحار الانوار، ج ٦، ص ٢٢٩، ش ٣٢ و ص ٢٦٨، ش ١٢٠ و ص ٢٦٩، ش ١٢٤ و ص ٢٧٠، ش ١٢٥.
[٤] همان، ص ٢٧٠ و ص ٢٧١.