در ذیل آیه «ما یَکُونُ مِنْ نَجْوی ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ» [١] می‌نویسد: «نه به عدد و مقارنت؛ بلکه تعیناتشان موجب جدایی آنان گردید و ماهیات و انیّت ایشان موجب احتجابشان از وی شد و امکانی که لازمه ماهیات و هویتشان است سبب افتراقشان گردید و ضرورت وجوب او دلیل تحقق ایشان گردید؛ و هویت او که مندرج در هویّتهای ایشان است سبب اتصال وی به ایشان و ظهور او در مظاهرشان شد و موجب پوشیدگی او از ماهیّات و وجودات مشخصه‌شان و دلالت آنها به عین وجود او وابستگی وجوبشان به وجوب او شده است؛ و با توجه به این اعتبارات است که او چهارم ایشان و با ایشان است؛ اگر چه حقیقت چنین اعتبار شود که او عین آنان است. به همین دلیل گفته شده که: اگر اعتبارات نباشد، حکمت از بین خواهد رفت و امیر مؤمنان علی علیه السّلام فرموده است: «علم نقطه‌ای است و نادانان آن را افزایش داده‌اند». [٢]
در ذیل آیه «وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ وَ تَبَتَّلْ إِلَیْهِ تَبْتِیلًا رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلًا» [٣] می‌گوید: «بخوان نام پروردگارت را که خودت هستی؛ یعنی خود را بشناس و بخوان و به یاد آر و فراموش مکن؛ که خدا تو را به فراموشی خواهد سپرد؛ و بعد از شناخت حقیقت آن، برای تحصیل تمام آن بکوش. پروردگار مشرق و مغرب.
خدای مشرق؛ یعنی خدایی که نور خود را بر تو آشکار کرد و با ایجاد تو، از افق وجودت طلوع کرد. و خدای مغرب؛ یعنی خدایی که با وجود تو، پنهان گشته و نور او در تو غروب کرده و به وسیله تو مخفی و پوشیده شده است». [٤]
این نمونه‌ها پرده از حقیقت این تفسیر بر می‌دارد و گویای این است که مذهب و مکتب مؤلف آن، بر وحدت وجود استوار است؛ امری که نسبت این تفسیر را به ابن عربی که صاحب چنین نظریه‌ای است تقویت می‌کند؛ لذا با چنین دیدگاهی، اقدام وی به تألیف تفسیری بر این مبنا بعید به نظر نمی‌رسد؛ بنابراین، آنچه امثال شیخ محمد عبده بعید شمرده‌اند، صحیح به نظر نمی‌رسد؛ زیرا آراء غریبه و شطحاتی که در این تفسیر مشاهده می‌شود، چیزهایی نیستند که با دیدگاه ابن عربی نسبت به

[١] مجادله ٥٨: ٧.
[٢] تفسیر ابن عربی، ج ٢، ص ٦١٢.
[٣] مزّمّل ٧٣: ٨ و ٩.
[٤] تفسیر ابن عربی، ج ٢، ص ٧٢٠ و ٧٢١.