تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٣٦٠ - عرفان و تصوّف

کرده بودند- گفته می‌شده که زهد و عبادت و اخلاص در عمل را پیشه خود کرده بودند و از زخارف دنیا و مادیات روگردانده بودند.
این گروه، همان گونه که در لباس و معیشت نهایت سادگی را پیشه خود کرده بودند، در علم و دانش هم، جز بدانچه به اعمال ریاضت گونه آنان ارتباط داشت، توجهی نداشتند؛ آن را هم «علم آخرت» نام نهاده بودند.
ولی این مسلک، رفته رفته جنبه معرفتی به خود گرفت و به عنوان گونه‌ای جهان‌بینی عرفانی مرسوم گشت که از روی مکاشفه و مشاهدات باطنی و بر اثر تداوم اخلاص در عمل، به حقایق هستی راه می‌یافتند.
عنوان «تصوّف» که اصالت تاریخی دارد، به جنبه عملی و سیر و سلوک این گروه نظر دارد؛ ولی عنوان «عرفان» که پس از آن مطرح گردید، به جنبه نظری و بینش و جهان بینی این گروه مربوط است؛ ولی در اصل، هر دو یکی هستند و از یک واقعیّت حکایت دارند.
البته عارفان شیعه بر اثر نکوهشهای فراوانی که در روایات اسلامی- مخصوصا احادیث صادره از اهل بیت عصمت- از متصوّفه شده و آنان را اهل عزلت و بریدن از جماعت و پیروی از طریقه رهبانیت دانسته‌اند از عنوان «تصوّف» و «صوفی گری» تحاشی می‌کنند.
امروزه در میان اهل سنت، طریقه تصوّف رایج است و مفاهیمی چون پیر طریقت و خانقاه و جلسات انس و سماع و قطب و مرید و امثال آن که از مبتدعات این گروه است رواج دارد؛ ولی در میان عارفان اهل تشیع- چنانچه قبلا اشاره شد- جز به کار بردن الفاظی از این دست، آنهم به عنوان کنایه از معانی و مفاهیمی دیگر، از آن خبری نیست.
عارفان وارسته، که به راستی راهیان راه حقیقت و عاشقان لقای حقّند، در هر دوره فراوان بوده و هستند. اینان شریعت را عین طریقت می‌دانند و در حرکت خود، به سوی «اللّه» رهسپارند و- چنانکه خواهیم آورد- از مخازی جدایی طریقت از شریعت بیزارند.