تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٣٠٧ - تنوع تفسیر اجتهادی

و به آن افزود و آن را کامل نمود؛ ولی برای رعایت حق مفسّر پیشین، تفسیر سوره حمد را در پایان تفسیر آورد. جالب آنکه جلال الدین سیوطی، با قلمی این تفسیر را تکمیل نمود که تفاوتی با قلم پیشین ندارد و مراجعه کننده، حسّ نمی‌کند که این تفسیر، با قلم دو تن نوشته شده است.
شیوه سیوطی و شیوه محلّی در ایجاز و ایفاء مطالب، استناد به فهم ظاهر قرآن و آراء برتر سلف، بیان اعراب و تا حدودی قرائات و تبیین برخی نکات یکی است؛ و کمتر می‌توان پی برد که این تفسیر، اثر دو کس است؛ مگر در مواردی اندک که از شمار انگشتان دست تجاوز نمی‌کند.
این تفسیر کوتاه، به سبب جامعیّت و کمال مطالب، همواره شهره آفاق و مورد عنایت همگان بوده است و مکررا به چاپ رسیده و می‌رسد.

٣. «الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز»؛

نوشته استاد محمد علی دخیل که از داعیان جنبش دینی و حرکت اسلامی در عصر حاضر به شمار می‌رود و در این راه با تربیت اسلامی و ریشه‌دار نسل جدید، حرکت خود را آغاز کرد و نوشته‌هایش پیرامون همین محور است؛ مانند: «ثواب الأعمال و عقابها»، «علیّ فی القرآن»، «دراسات فی القرآن الکریم»، «قصص القرآن الکریم» و «المصحف المفسر، الوجیز» که تفسیر مورد بحث ماست. پایان تألیف آن، سال ١٤٠٥ بود و در سال ١٤٠٦ در یک جلد بزرگ رحلی و در ٨٢٩ صفحه به چاپ رسید.
تفسیری است موجز و جامع که صبغه تربیتی به خود گرفته است. در تدوین این تفسیر، از متن تفسیر طبرسی با رعایت اختصار بهره گرفته شده است؛ این تفسیر تنها به تبیین مواضع ابهام پرداخته و گاه به لغت و احادیث وارده از پیامبر و ائمه معصومین استناد جسته و دیدگاههای مذهب امامیّه را با کمال ظرافت و دقّت بیان کرده است. در پایان کتاب هم، درباره عقاید، اخلاق و قصص، مانند تفسیر موضوعی سخن گفته شده و نیز به برخی از آیات علمی اشاره شده است. روی هم تفسیری است نافع و مفید و برای نسل جوان، کارساز و ارزنده است.