تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢٤٥ - تنوع تفسیر اجتهادی

وی شمس الدین ابو عبد اللّه محمد الجواد بن سعد بن الجواد کاظمی از علمای مشهور قرن یازدهم است. این کتاب نیز بر اساس ابواب فقه ترتیب یافته و شامل چهار جزء است که در دو مجلد به چاپ رسیده و از مفصل‌ترین کتب تفسیر فقهی است که بر طبق روش و مسلک علمای امامیه تألیف شده و از مطمئن‌ترین این آثار است.

این کتاب تألیف احمد بن اسماعیل بن عبد النبی جزایری (متوفای ١١٥١) است و از بهترین کتب آیات الاحکام و مفیدترین و جامع‌ترین آنها در فروع احکام به شمار می‌آید و به گونه‌ای شیوا به چاپ رسیده است.

به طور کلی، سه نوع تفسیر پدید آمد: ١- تفسیر نقلی (یا تفسیر مأثور) ٢- تفسیر فقهی (آیات الاحکام) ٣- تفسیر اجتهادی جامع که در بردارنده جوانب مختلف تفسیر قرآن می‌باشد.
تفسیر اجتهادی جامع (نوع سوم) از قدیمی‌ترین انواع تفسیر، پس از تفسیر نقلی است و به جوانب مختلف تفسیر از نظر لغت، ادب، فقه و کلام، متناسب با علوم متداول همان عصر پرداخته است. البته بر بعضی تفاسیر این دسته، با توجه به تخصص و تبحری که صاحب آن در ادب و فقه و کلام دارد، صبغه تخصصی غالب است، ولی نه چندان که این تفاسیر را از زمره تفاسیر اجتهادی جامع خارج سازد.
اکنون مهمترین تفاسیر این دسته را که در طول تاریخ اسلام موقعیت والایی در محافل علمی پیدا کردند نام می‌بریم و به ارزیابی آنها و شناخت جایگاهشان در عالم تفسیر می‌پردازیم.