تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢٣٦ - تنوع تفسیر اجتهادی

علی را بر حق، اما معاویه و کسانی را که با او بودند و همه افرادی را که علیه علی خروج نمودند، طغیانگر می‌داند».
ذهبی همچنین می‌گوید: «بهتر این بود که جصّاص از حمله به معاویه که صحابی پیامبر بود دست بر می‌داشت و کار او را به خداوند واگذار می‌کرد و این چنین، آیاتی را مطابق امیال و هوی و هوس خود تأویل نمی‌کرد». [١]
شاید نحوست دفاع از معاویه بود که دامنگیر ذهبی شد و او را به پرتگاه ضلالت و گمراهی کشانید. او در پایان هم به بدترین وجهی به قتل رسید. [٢]

٢. احکام القرآن منسوب به شافعی (متوفای ٢٠٤)

این کتاب را، ابوبکر احمد بن حسین بن علی بیهقی نیشابوری شافعی (متوفای ٤٥٨) صاحب کتاب «السنن الکبری» گرد آورده است.
این کتاب مشتمل است بر آنچه در سخنان محمد بن ادریس شافعی، امام مذهب شافعیه، از استنادات و استشهادات قرآنی در ابواب مختلف فقه آمده است.
بیهقی اقدام به جمع و ترتیب و تبویب آن به صورت کتابی مستقل نمود. بیهقی می‌گوید: «به صحت گفتار وی اعتقاد دارم؛ او که ابو عبد اللّه محمد بن ادریس شافعی مطّلبی پسر عم محمد بن عبد اللّه صلّی اللّه علیه و آله است. آنچه از احکام قرآن را که شناخت آن بر ما واجب است به صورت متفرق در کتب مختلفی که در مورد اصول و احکام نگاشته، آورده است. من هم آنها را مشخص کرده و به طور مرتب و منظم در این مجموعه جمع‌آوری کرده‌ام تا استفاده از آن برای جویندگان این معارف آسان باشد و در نقل و بیان گفتار وی به طریق اختصار عمل نمودم، و از زیاده‌روی اجتناب ورزیدم و سخنان وی را در اصول فقه و استشهادات او را از آیات قرآن در نهایت اختصار- چنانکه شایسته این کتاب باشد- نقل نمودم».

---

[١] التفسیر و المفسرون، ج ٢، ص ٤٤٢ و ٤٤٣.
[٢] او در اواخر عمرش در سازش با دشمنان اسلام با حکومت مصر همساز شد و به همین علت توسط جوانان غیور ملت مصر که از حریم اسلام دفاع می‌کردند به قتل رسید. این واقعه در شعبان سال ١٣٩٧ ق/ ١٣٥٦ ش/ ١٩٧٧ م رخ داد.