در حكمت نظرى و هم در حكمت عملى حكيم كامل و نامور و متأله خواهد بود لذا تبيين اين دو حكمت را با بيانات اين حكيم شروع كرديم . در جلسات قبل مقدارى از مسائل حكمت نظرى را از نظر نهج البلاغه گذرانديم و در اين جلسه مقدارى از حكمت عملى را از نظر اين كتاب قيم مطرح ميكنيم .

حكمت عملى

حكمت عملى مسائلى است كه درباره تهذيب جان , پرورش روح , تزكيه نفس , رشد اخلاق و همچنين تدبير منزل , كيفيت بهتر اداره كردن امور خانوادگى , كيفيت پرورش افراد منزل , تربيت اولاد , گرم كردن كانون خانوادگى بر محور اخلاق صحيح و همچنين اداره جامعه , سياست كشورهاى اسلامى و منطقه هائى كه بشر در آنجا به سر مى برد , اينها ابعاد حكمت عملى است .

تهذيب جان و تدبير منزل و اداره كشور به روال انسانى و اسلامى يك راه اصيل و مهمى در اين سه مرحله و سه بعد هست و يك دستورات خاصى مربوط به هر يك از اين سه مرحله است . در حكمت عملى يك سلسله مسائلى است كه كليات اين رشته را تشكيل مى دهد كه خواه در تدبير منزل و خواه در اداره جامعه نقش بنيادين دارد و يك سلسله دستورات و وظايف خاصى است كه مربوط به هر يك از اين مراحل گوناگون است . و اين تقسيم بندى حصر آورى نيست . على اى حال آنچه كه به كمال انسان بر مى گردد آنچه كه در تعالى انسان نقش مؤثرى دارد آن سلسله بحث ها و مسائل مى شود حكمت عملى و على بن ابيطالب كه در اين رشته هم حكيم نامور بود , ارشادهائى دارد كه بايداز ارشادهايش در خط كلى و خطوط فرعى حكمت عملى استفاده كرد .

اولا او براى پرورش و تربيت انسان , انسان را يك موجود ابدى ميداند .