يعنى مرگ آنچنان بر هستى انسان مسلط مى شود و فراگيراست كه توصيف پذيرنيست . عقول دانشمندان توان آنرا ندارند كه پديده مرگ را درست تشريح كنند . يكى از جمله هاى بلند خطبه اينست :

لايتعارفون لليل صباحا , ولا لنهار مساء , اى الجديدين ظعنوا فيه كان عليهم سرمدا [٢] .

اينها چه در شب سفر كنند و در شب سفر بميرند , يا در روز سفر كنند , و روز رخت بر بندند سرمدى خواهند شد . كه اين جمله از غرر جمله هاى نهج البلاغه است و شارحان نهج البلاغه هم در تشريح اين جمله كوشش ها كرده اند و بسيارى از آنها به عمق اين جمله امام على ( ع ) نرسيده اند كه :

اى الجديدين ظعنوا فيه كان عليهم سرمدا .

اين خطبه را ابن ابى الحديد معتزلى در جلد سوم صفحه ٥١ كتاب خود شرح كرده است , مى گويد اين خطبه از آن عمقى برخوردار است و از آن محتواى بليغ و مشكل و فصيحى برخوردار است كه اگر كسى اين فصل از نهج البلاغه را بررسى كند مى فهمد كه معاويه كه گفت( بلاغت را براى قريش على بنيانگذارى كرده است) درست گفته است و سپس مى گويد اگر تمام فصحاى عرب در يك جائى نشسته باشند و اين خطبه على بن ابيطالب ( ع ) قرائت بشود شايسته است كه همه آنها سجده كنند همانطورى كه قرآن سوره هائى دارد كه در آن سوره ها , آياتى است كه اگر آن آيات خوانده شود بايد سجده كرد . على بن ابيطالب ( ع ) هم خطبى دارد كه يكى از آن خطب اين است , اگر اين خطبه براى خردمندان

[١]خطبه ٢١٢ , نهج البلاغه فيض الاسلام صفحه ٧٠٢ .

[٢]خطبه ٢١٢ , نهج البلاغه فيض الاسلام صفحه ٦٩٨ .