حکمت نظري و عملي - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٤ - شخصيت علمى و عملى على ( ع ) از زبان شاگردان مكتبش

در كتاب قيم اصول كافى نقل كرده است . آنگاه كلينى ( ره ) بعد از پايان اين خطبه چنين مى فرمايد :

و هذه الخطبة من مشهورات خطبه عليه السلام , حتى لقد ابتذلها العامة , و هى كافية لمن طلب علم التوحيد , اذا تدبرها و فهم بما فيها [١] .

در مسائل توحيدى اگر كسى اهل انديشه و تدبير باشد , در پيرامون اين خطبه بيانديشد كافى است و مسائل عميق توحيدى را در بر دارد آنگاه مى فرمايد :

فلوا جتمع ألسنة الجن و الانس ليس فيها لسان نبى على ان يبينوا التوحيد بمثل ما أتى به ( بابى و امى صلى الله عليه و آله ) ما قدروا عليه ولولا ابانته صلوات الله عليه ما علم الناس كيف يسلكون سبيل التوحيد [٢] .

فرمود : اگر تمام جن و انس جمع شوند و خردمندان همه جوامع بشرى گرد هم آيند و در بين اين جوامع بشرى انبياء نباشند و در بين اينها پيامبرى نباشد فقط از راههاى عادى اين انديشمندان به مقامات علمى رسيده باشند اگر اينها بخواهند دربار ه توحيد خداوند , سخن بگويند هرگز آن توان را نخواهند داشت كه همانند على بن ابى طالب ( ع ) سخن بگويند . اين ادعاى كلينى رضوان الله عليه است تقريبا يك تحدى همگانى و عام است همان بيانى كه خدا درباره قرآن كريم فرمود :

قل لئن اجتمعت الانس و الجن على ان يأتوا بمثل هذا القرآن لايأتون بمثله و لو كان بعضهم لبعض ظهيرا [٣] .

هرگز نمى توانند مثل اين قرآن بياورند گر چه مظاهر هم و ظهير هم و پشتيبان هم باشند .