نيست؛ چرا كه اين تكبّر باعث مى‌شود كه ارزش علم از دست برود و دارنده چنين علمى از ديده و احترام مردم بيافتد؛ چراكه تكبّر موجب تنفر مردم مى‌شود. [١] هيچ كس حاضر نيست زير بار متكبر برود اگرچه فضايل زيادى هم داشته باشد.

علم به تنهايى و به عنوان گنجينه‌اى در نهاد انسان ارزش چندانى ندارد. اين علم، درست به آن مى‌ماند كه مبلغ زيادى اسكناس در گاوصندوق باشد و هرگز از آن استفاده نشود، در اين صورت اين علم و ثروت چه فايده اى خواهد داشت؟!

ارزش علم در به كارگيرى آن و بهره‌بردارى از آن است به طورى كه در خدمت جامعه قرار گيرد؛ همان‌گونه كه اميرالمؤمنين (ع) مى‌فرمايد: «

زَكَاهُ الْعِلْمِ نَشْرهُ‌

» [٢] ى‌ عنى چيزى كه علم را تزكيه كرده و آلودگى آن را مى‌زدايد انتشار آن در جامعه و بهره‌مند كردن مردم از آن است. و اين زكات علم است.

به همين جهت علم را بايد در اختيار جامعه گذاشت تا جامعه از آن استفاده كند. اين استفاده مردم است كه به علم ارزش مى‌دهد. از طرفى هم استحكام علم بر مبناى تواضع است و اگر عالم تواضع نداشته باشد جامعه زير بار تكبّر او نمى‌رود، به همين جهت از او بهره نمى‌برد و در نتيجه علم او ارزش خود را از دست مى‌دهد.

حضرت در فراز بعد مى‌فرمايد: «

عَيْنُهُ الْبَرَاءَهُ مِنَ الْحَسَدِ

»؛ چشمِ علم، دورى از

[١]. عن أميرالمومنين (ع): بكثره التّكبّر يكون التّلف. تكبّر بسيار، نابودى به همراه دارد. (غرر الحكم، ص ٣٣٤)

عن أميرالمومنين (ع): التَّكَبُّرُ عَيْنُ الْحَمَاقَه. (تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، الكبر و ذمّه، ص ٣٠٩)

تكبّر كردن بر مردم عين حماقت و كم خردى است.

ظاهرا وجه آن اين است كه تكبر از صفاتى است كه نزد خداوند و خلق او مذموم است و اصلًا نفع و لذّتى در آن قابل تصوّر نيست.

[٢]. عن اميرالمومنين (ع): زَكَاهُ الْعِلْمِ نشره و بَذْلُهُ لِمُسْتَحِقِّهِ وَ إِجْهَادُ النَّفْسِ فِى الْعَمَلِ بِهِ. (الحياه، ج ٦، ص ٤١٠) زكات علم نشر و ياد دادن آن به شايستگان، و وادار كردن خود به عمل به آن است.

وَ قَالَ النبى (ص): «زَكَاهُ الْعِلْمِ تَعْلِيمُهُ مَنْ لَا يَعْلَمُه» زكات علم تعليم آن به نادان است. (بحارالأنوار، ج ٢، باب ٨، ص ٢٥)

عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ٨ قَالَ: زَكَاهُ الْعِلْمِ أَنْ تُعَلِّمَهُ عِبَادَ اللَّه (الكافى، ج ١، باب بذل العلم ...، ص: ٤١) زكات علم اين است كه آن را به بندگان خداوند بياموزى.