روحانيت در دوران گذشته مسئوليت چندانى نداشت، حتى جامعه خودمان در زمان سابق هيچ توجهى به روحانيت نداشتند. وضعيت مساجد ما در سابق به اين صورت بود كه چند نفر پيرمرد و پير زن از پا افتاده كه دلشان در منزل تنگ مى‌شد، براى اين كه كمى بيرون بيايند، از اول غروب به مسجد مى‌آمدند و يك نماز جماعتى مى‌خواندند و مى‌رفتند؛ اما الآن چنين نيست.

كسى نمى‌تواند بگويد ما سه دوره اصول مى‌خوانيم، بلكه در اين دوران شرايط خاصى حاكم است. در آن زمان اگر كسى مى‌گفت؛ من اصلًا تفسير نديدم، خيلى مورد انتقاد نبود؛ چراكه اگر تفسير هم مى‌ديد نه جامعه از آن استفاده مى‌كرد و نه روحانيت.

روحانيت استفاده نمى‌كرد براى اين كه درس تفسير نبود، جامعه هم استفاده نمى‌كرد؛ چون نيازى به آن نداشت؛ امّا در اين زمان همه معارف اسلامى بايد مد نظر روحانيت باشد.

بنابر اين، يك روحانى مى‌بايست لااقل يك دوره تفسير قرآن را ببيند، بحث عقايد، سياست و بحثهاى اجتماعى ديگر هم اين چنين است. روحانى امروز بايد مجموعه اى از معارف اسلام باشد و البته اين منافاتى با رشته هاى تخصصى- كه ما در فكر ايجادش هستيم- ندارد.

معناى تخصص اين نيست كه يك روحانى به طور كلى از رشته هاى ديگر بيگانه بوده و هيچ اطلاعى نداشته باشد. بلكه بايد در يك رشته متخصص و ممحض بود و در رشته هاى ديگر هم اطلاعات كافى داشت؛ تا بتوان پاسخگوى جامعه بود.

دنيا به اسلام توجه پيدا كرده است؛ ولى از نظر آشنايى با اسلام زير صفر است و اطلاعى از معارف اسلام ندارد. از مكتب تشيع كه بيرون برويم، حتى امت اسلام هم با معارف اسلامى آشنايى ندارند. وقتى انسان وضع حجاج را در ايام حج مى‌بيند واقعاً متأثر مى‌شود، برخى از حجاج كشور خودمان با اينكه روحانيان بسيارى را مى‌بينند و حتى براى فراگيرى احكام و معارف، روحانى كاروان در اختيار دارند، هفتاد سال از عمرشان مى‌گذرد؛ ولى هنوز نمى‌توانند يك قرائت نماز صحيح داشته باشند و براى روحانيان زحمتكش كاروانها- كه مسئوليت بزرگى به عهده دارند- اسباب زحمت مى‌شود. اين خود مى‌تواند دليل بر اين باشد كه وضعيت دينى و